Orgelconcert – blinde organisten

Datum: 26 oktober 2019
Tijd: 20:00

Orgelconcert door Jaap den Besten rond blinde organisten en componisten 

In de loop van de geschiedenis zijn er nogal wat blinden organist, beiaardier, pianist, componist, pianostemmer en zelfs orgelbouwer geweest. En soms op belangrijke posten. In Spanje b.v. Antonio de Cabezon (1510-1566) die hoforganist was van Karel V en Philips II. In de periode 1711-1713 verbleef prins Johann Ernst van Sachsen-Weimar in Nederland voor studie. Daarbij bezocht hij o.a. Amsterdam waar hij onder de indruk kwam van de blinde organist Jan Jacob de Graaf, organist van de Nieuwe Kerk. Deze speelde bij voorkeur bewerkingen van Italiaanse orkestmuziek van Vivaldi en Corelli. Deze prins was een leerling van Johann Sebastian Bach en na zijn reis thuisgekomen vroeg hij Bach bewerkingen te maken van concerto’s van Italiaanse componisten. Bach heeft 22 bewerkingen gemaakt voor orgel, clavecimbel en orkest. Maar belangrijker is dat Bach zo de voor die tijd moderne Italiaanse muziekstijl leerde kennen en dat heeft grote invloed gehad op zijn muzikale ontwikkeling. Voor (blinde) organisten was het belangrijk dat ze konden improviseren. De psalmen en enige gezangen bepaalde het repertoire. Maar de blinde organist Cornelis Bute klaagt in 1960 dat de eredienst te ingewikkeld wordt door nieuwe liederen en liturgische hervormingen. Interessant is ook de manier waarop organisten nieuwe stukken instudeerden. Vaak gebruikten ze het Braille-muziekschrift, maar de blinde organist Helmut Walcha (bekend van zijn plaatopnamen van orgel- en clavecimbel muziek van Bach) studeerde anders namelijk op het gehoor. In een interview in 1967 legt hij uit dat hij zijn vrouw alle stemmen (boven, onder en middenstemmen) afzonderlijk laat voor-spelen, regel voor regel. Onbegrijpelijk dat op deze manier zulke ingewikkelde stukken van Bach zijn in te studeren. Walcha was eens op vakantie in Bergen aan Zee en iemand vertelde dat er in Alkmaar een mooi orgel was. Zijn belangstelling was niet groot, maar als het de volgende dag regende zou hij gaan kijken. De volgende dag regende het. De kennismaking met dit prachtige orgel deed hem besluiten om opnames op oude orgels te maken.

Tijdens het concert op 26 oktober zullen werken te horen zijn van blinde componisten waaronder de Franse componisten Louis Vierne en Jean Langlais, de Duitsers Helmuth Walcha en Otto Heinermann en de in Friesland geboren Eelke Mobach, die in de 19e eeuw leefde en werkte.

Jaap den Besten

Zaterdag 26 oktober, 20.00 uur, De Hoeksteen