“Bezinning en rust” of “Beweging en verandering”

Het is eind december, de tijd voor terugblikken, jaaroverzichten. De beelden van inhuldiging van de nieuwe koning komen deze dagen vaak voorbij. Net als beelden van de vreselijke oorlog in Syrië die maar niet voorbij gaat. De   economische crisis zal in geen overzicht ontbreken, laten we hopen dat de lijn eindelijk weer omhoog zal gaan. Wie ook in de overzichten langskomt, is de nieuwe Paus. Paus Franciscus. Het Amerikaanse tijdschrift Time koos hem onlangs zelfs tot Persoon van het Jaar

De vorige Paus, Benedictus, voelde zich te oud en zwak om nog leiding te geven aan de Roomse Kerk.  Vriend en vijand zijn het erover eens dat hij een brijante theoloog is, die prachtige boeken schrijft – maar hij was ook opgesloten geraakt in zijn orthodoxie, in de dogma’s en regels van de kerk, in de problemen waarvoor de kerk zich gesteld ziet. Benedictus heeft gezegd: ik trek me terug. Dat is ook groots. Dat je op zo;’n positie de wijsheid hebt, en ook de nederigheid, om te zeggen: mijn tijd is voorbij, mijn vuurtje is niet sterk genoeg meer. Ik geef het stokje door aan een ander.

En toen kwam in maart 2013 Paus Franciscus. Terwijl Benedictus op en top priester was, lijkt Franciscus op en top een profeet. Terwijl Benedictus zich het liefst met allerlei binnenkerkelijke en theologische kwesties bezighield, laat paus Franciscus zich kennen als iemand die veel meer gericht is op de wereld… in woord én daad. Dat had hij al laten zien bij de keuze van zijn naam: Franciscus, naar Franciscus van Assissi, die koos voor een bestaan met en voor de armen van deze wereld.

De nieuwe paus leeft in het Vatikaan niet als een vorst, maar als een dienaar van de kerk. Hij mijdt het luxueuze pauselijke appartement. Laat zich in een eenvoudig autootje rondrijden. Nodigt daklozen uit in het Vaticaan. Trekt,  zo wordt gezegd, ’s nachts Rome in om voedsel uit te delen aan daklozen. Hij raakt mensen aan… ook gehavende mensen. En hij heeft een woord voor de wereld! Zo heeft hij een open brief geschreven, een boek eigenlijk,

De vreugde van het evangelie, waarin hij in heel gewone taal oproept om op een vriendelijke en positieve respectvolle manier de hoop en de liefde van het  evangelie uit te dragen. Dus niet: stickers met grove teksten tegen tegen de islam laten drukken, zoals ene meneer Wilders doet. Maar in woord en daad en in ons dagelijks leven laten zien wat het betekent om een volgeling van Christus te zijn. Met als enige wapen de liefde.

Zo werd een priesterlijke paus opgevolgd door een profetische paus. Dat wil niet zeggen dat de een beter is dan de ander. Vanuit de bijbel zouden we eerder zeggen: de priester en de profeet kunnen niet zonder elkaar. Mozes, de profeet, en Aaron de priester waren broers. Profeten zijn vaak enthousiaste, energieke, felle mensen. Maar niemand houdt het vol om altijd maar enthousiast en energiek en fel te zijn. Priesterlijke typisch zijn vaak rustiger, zijn meer gericht op bezinning, op stilte. En dus hebben ze meestal een langere adem.

Op de lange termijn zijn het vooral de priesters die, in alle bescheidenheid, het vlammetje van het geloof brandend houden. Maar dan komt er een tijd waarin  het vlammetje, de waakvlam van het geloof moet overgaan in een stevig vuur. Dan moet de priester plaats maken voor de profeet.

Ook in onze protestantse traditie hebben wij priesterlijke en profetische voorgangers. Iemand als Sytze de Vries, van wie veel liederen in het nieuwe Liedboek staan is meer een priester. Hans Visser, de bekende drugspastor uit Rotterdam: meer een profeet. Zo heb je kerkelijke gemeentes die meer priesterlijk van aard zijn (met veel nadruk op liturgie en bezinning) en gemeentes die meer een profetisch karakter hebben: die actief zijn, voortdurend zichtbaar en hoorbaar in hun dorp of stad of wijk. Hoe zouden wij De Hoeksteen noemen? Hoe zouden wij bekend willen staan? Als een priesterlijke of meer als een profetische gemeente?

In het afgelopen jaar gaf de priesterlijke Benedictus het stokje door aan de meer profetische Franciscus. Maar soms gebeurt het dan zo’n verandering zich afspeelt in één mens. Soms gebeurt het dat iemand een ontwikkeling doormaakt, van priester profeet wordt, of van profeet weer priester… De evangelist Lucas vertelt ons dat dat kan.

Als de Heilige Geest er tenminste een handje bij wil helpen. Aan het begin van zijn evangelie vertelt Lucas ons over een mens, Zacharias, een oude priester, die zijn werk in de tempel wel deed, maar veel heilig vuur school er niet meer in die priester. Zacharias is, zouden we nu zeggen, behoorlijk burn-out. Wanneer een bode van God hem aanspreekt, (‘Jouw vrouw, Elisabeth zal een zoon baren, en je zult hem Johannes noemen.’) reageert hij lusteloos, vol ongeloof. Waarop de  Zacharias zijn spraakvermogen verliest.

Hij moet nu aan de mensen laten zien hoe het er werkelijk met hem voorstaat: hij is geworden tot een priester die geen woord meer heeft, niet vor de geloofsgemeenschap, niet voor de wereld. Negen maanden duurt zijn zwijgen, net zolang als de zwangerschap van zijn hoogbejaarde vrouw Elisabeth. Wanneer Elisabeth haar kind gebaard heeft, en het op de achtste dag besneden zal worden, zeggen de omwonenden en de familieleden daarom maar hoe het zal gaan heten: Zacharias, net als zijn vader. Maar Elisabeth zegt iets anders. Nee, Johannes zal hij heten. Het kind zal niet de naam van zijn uitgebluste vader dragen, hij een nieuwe naam: Johannes.

What’s in a name? Vaak veel. Met de keuze voor de naam Franciscus maakte de nieuwe paus een duidelijk statement. Met de keuze voor de naam Johannes wordt ook een duidelijk statement gemaakt.  De familie en de omwonenden (=parochianen) protesteren. Het kind moet gewoon vernoemd worden.

Ze zijn conservatief. Of bang voor het onbekende. En trouwens, wat is dat voor een rare naam: Johannes! Wie kent er iemand uit het Oude Testament die Johannes heet? Er zijn wel een paar Johannessen te vinden in het OT, maar dan moet je lang zoeken,en het zijn allemaal wat schimmige figuren. Daar vernoem je je enige kind toch niet naar! De naam Johannes duidt op vernieuwing, er hangt verandering in de lucht. Maar de familie en de omwonenden willen geen verandering, die willen gewoon meer van hetzelfde: Zacharias dus. En dus gaan ze in hoger beroep bij vader Zacharias zelf. Die zal wel beter weten. En anders praten ze hem wel om. Een sterke persoonlijkheid is hij toch nooit geweest.

Maar in die negenmaanden van stilzwijgen is Zacharias veranderd. Hij heeft gezwegen. Hij heeft de tijd gehad om na te denken over de woorden die de engel tot hem sprak in het Heilige der Heilige. Hij heeft de tijd gehad om te luisteren naar de de stem van heilige Geest. Hij heeft de tijd gehad om de balans op te maken. Hij vraagt om een wasbordje en schrijft vastbesloten: Johannes is zijn naam. Punt. Iedereen is verbaasd. Goeie genade. Dat is trouwens wat de naam Johannes betekent: God is genadig. Een nieuwe naam, wat zal dat worden? En terwijl de familieleden en omwonenden elkaar verbaasd aankijken, is er in Zacharias plotseling ook van alles gaande.

Lucas vertelt hoe meteen na de naamgeving… de verlamming van zijn mond en van zijn tong ongedaan werd gemaakt, en hij begon te spreken, en hij loofde God.  En terwijl de mensen zich vooral over de kleine Johannes buigen en zich afvragen wat er van dat jochie worden zal, geboren onder zulke bijzondere omstandigheden, en met zo’n bijzondere naam… werd vader Zacharias vervuld met de Heilige Geest, en hij sprak een profetie…

Hoort u het goed? Een profetie – zo noemt Lucas het uitdrukkelijk. De oude priester Zacharias is een profeet geworden. Er is weer een vuurtje gaan branden in die man, het vuur van de heilige geest. Zijn burn-out is voorbij. Hij heeft weer wat te zeggen. Negen maanden eerder stond hij op het tempelplein zwijgend voor het volk, maar nu begint hij weer te spreken – als een profeet. Het is alsof hij zijn zoon Johannes alvast zijn eerste lessen op het pad van de profetie wil leren. Jong geleerd, oud gedaan. Wij zullen zijn profetie, die ook een lied is, straks na de preek samen zingen (=gezang 67). En zo is het verhaal van de geboorte van Johannes de doper ook het verhaal van de wedergeboorte van een man, een priester die op zijn oude dag niet alleen vader werd, maar die op zijn oude dag ook nog eens veranderde van een priester in een profeet. En in een mooi, gaaf mens.

De wonderlijke geboorte van Johannes wijst vooruit naar de wonderlijke geboorte van Jezus in de kerstnacht. En de innerlijke verandering van Zacharias wijst vooruit naar de innerlijke verandering die plaats zal vinden in een stel joodse herders en een stel heidense wijzen uit het oosten. En de innerlijke verandering van die herders en wijzen wijst vooruit naar de verandering die plaats zal vinden in ons eigen leven, wanneer ook wij het kind van Betlehem gaan aanbidden.

God heeft ons allemaal een priesterlijke kant gegeven: een priesterlijk verlangen naar rust, stilte, verzoening, vrede, schoonheid, harmonie. Maar God heeft ons allemaal ook een profetische kant gegeven: een hevig verlangen naar verandering, naar een wereld die zich niet langer neerlegt bij onrecht en onmenselijkheid en liefdeloosheid. Beide kanten zijn nodig, vullen elkaar aan. Priester Aaron en profeet Mozes waren immers broers. Samen gaven ze leiding aan Gods volk.

Het kerstfeest is een mooie gelegenheid om onszelf de vraag te stellen: ben als gelovige meer een priesterlijk type, of een profetisch type. Ben ik meer van de bezinning en de rust; of van de beweging en de verandering? Ben ik meer van de traditie, of van de vernieuwing? Het kerstfeest is een goed moment om onszelf, voor het aangezicht van het kind in de kribbe, te bezinnen, en af te vragen welke koers we het nieuwe jaar in willen slaan. Wie geef ik het komende jaar meer een centrale plaats in mijn persoonlijke leven: de priester of de profeet?  Hebt u meteen een mooi gespreksonderwerpvoor tijdens het kerstdiner.

Amen.

Ds. Frans-Willem Verbaas

Een gedachte over ““Bezinning en rust” of “Beweging en verandering””

  1. Prachtige overdenking die echt leidde tot ‘overdenken’. Het is al menig keer ter sprake gekomen / gebracht in gesprekken met mensen om ons heen. Bedankt weer!

Reacties zijn gesloten.