Blijf in mijn liefde

Het zal u niet zijn ontgaan dat het in de lezingen van vandaag gaat over de liefde.

En ik zag sommigen van u al een beetje ongemakkelijk heen en weer schuiven op hun stoel, uit angst dat ik nu een romantisch verhaal ga afsteken….. maar maakt u zich geen zorgen. Ik ben ongeveer zo romantisch als een baksteen – u mag dat gerust bij Joep navragen.

Maar lief heb ik wel….net als u en net als jij.

En daarom weten we eigenlijk ook allemaal wel hoe het werkt met de liefde, zonder dat we daar een hele verhandeling over af hoeven te steken.

We weten wel hoe het werkt – dat als er tijden zijn dat je geen liefde ontvangt, dat er dan binnen in jou iets dood gaat. Dan sterf je een beetje.

We weten wel hoe het werkt – als het je niet lukt om de liefde die je wordt aangeboden, aan te nemen. Dan droog je van binnen uit. Je verschrompelt. En soms hebben mensen daar zo lang last van, dat je dat ook aan de buitenkant gaat zien.

We weten wel hoe het werkt – als je wèl liefde ontvangt, maar dat niet doorgeeft en alleen voor jezelf bewaart. Dat je dan vanbinnen opgeblazen raakt, en ook dat kan zo erg worden dat je dat ook aan de buitenkant aan iemand gaat zien.

We weten wel hoe het werkt.

En we weten daarom ook dat de liefde niet zonder die ene basale wet kan, die wet die zegt:

om de liefde levend te houden moet ze blijven stromen.

Om de liefde levend te houden moet er aan de ene kant verbinding blijven met de bron van die liefde en moet er aan de andere kant een plek zijn waar je de liefde weer kwijt kunt. Pas dan stroomt ze door je heen en pas dan zul je werkelijk de levenskracht ervaren die de liefde je geven kan.

Jezus legt dit principe ook aan zijn discipelen uit, en hij doet dat met het mooie beeld van de wijnstok en de ranken.

En voordat u nu denkt; maar dat hebben we toch helemaal niet gelezen..? zeg ik: dat klopt. Dat was namelijk vorige week.

Het leesrooster heeft voor vandaag een stukje Bijbeltekst gereserveerd dat eigenlijk helemaal niet in een stukje verkrijgbaar is. Het hoort onlosmakelijk bij het voorgaande, bij de tekst, die u vorige week hoorde, en die teksten samen horen weer onlosmakelijk in de context van de hoofdstukken 13 t/m 19…..

Maar dat werd een beetje veel om vandaag met elkaar te lezen.

Daarom beperk ik me even tot een kort opfrismoment van de tekst van vorige week, waar Jezus zegt:

5Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in mij blijft en ik in hem, zal hij veel vrucht dragen. Maar zonder mij kun je niets doen. 6Wie niet in mij blijft (…) verdort;

U herkent natuurlijk meteen het zojuist besproken principe van de liefde in deze tekst: blijf in die bron van liefde, dan stroomt het leven door je heen en draag je veel vrucht. Doe je dat niet, dan zul je verdorren.

Hoe mooi het allemaal ook klinkt, het doet me ook een beetje activistisch aan. En meestal vind ik ‘activistisch’ nogal eng.

Want we moeten het allemaal maar zelf zien te doen: in verbinding blijven met die stroom van Gods liefde, zorgen dat we niet uitdrogen, verschrompelen, of opgeblazen raken en dan ook nog eens vrucht dragen, liefde doorgeven…. Pfff.

Denken we bij geloven niet vaker aan een wat rustiger, een wat meer passieve rol…. Een beetje als: hoe ver je ook afdwaalt, God weet je wel te vinden…. Toch?

Ja, ook dat is waar, en dat wil ik zeker niet uit het oog verliezen.

Maar als we de bijbel doorbladeren, en als we zoeken naar wat daarin staat over manieren om in verbinding te blijven met God, dan zien we dat het eigen initiatief daarin toch wel een opvallend grote plaats inneemt.

Wat wij mensen kiezen, is belangrijk voor God.

Dat begint al op de eerste bladzijden van de bijbel, bij Adam en Eva.

Maar denk ook maar aan het bekende verhaal van de verloren zoon, die uiteindelijk zelfde stap moest zetten om weer terug te gaan naar zijn vader, om de verbinding met zijn vader weer te maken. En ja, natuurlijk, die vader stond daar al op de uitkijk, maar de zoon moest toch echtzelfterugkeren.

En dat gaat zo door tot op de dag van vandaag.

Want ook onze keuze doet er toe voor God.

Dat is niet voor niets. Want die liefde, die stroom van liefde, waar we het vandaag over hebben, gedijt bij wederkerigheid: je moet het wel zelf willen.

En dat niet één keer, niet alleen met een mooi kippenvelmomentje op de dag dat je je partner vraagt om samen met jou verder te gaan, maar iedere dag opnieuw.

Niet alleen op het moment dat een vriendschap van start gaat, maar steeds opnieuw moet je er moeite voor doen de ander te bereiken, te begrijpen, de verbinding te bewaren. 

En ook daarin zit een zekere logica:

Want hoe kun je iemands liefde ontvangen, door je heen laten stromen en weer doorgeven, als je dat niet met hart en ziel wilt? Hoe kan God je zijn liefde geven als je daar eigenlijk niet op zit te wachten?

Hoe kun je een vriend zijn, zoals Jezus zegt, als die vriendschap niet van twee kanten komt? Hoe kun je een vriend zijn, als je niet serieus neemt wat de ander zegt?

Daarom heeft Jezus het in onze tekst ook over ‘mijn geboden’, daarmee bedoelt hij de woorden die hij tegen zijn vrienden sprak: je blijft in mijn liefdeals je je aan mijn geboden houdt. Je blijft in mijn liefde als je serieus nadenkt over wat ik je vertel.

Ook bij het beeld van de wijnstok en de ranken gaat het over wederkerigheid: want ook een wijnstok heeft de ranken nodig. Nou weet ik van mijn tijd op de middelbare school nog bijzonder weinig, maar er is één woord dat bij het vak biologie toch wel indruk heeft gemaakt: ‘fotosynthese’. Een plant heeft haar blad nodig, een boom heeft haar blad nodig om gevoed te worden. Zonder blad, zonder groen, zal de plant het niet redden.

Even een kort theologisch excurs, voor wie daarin geïnteresseerd is: Eén van de grote vragen in de theologie is de vraag of God de mens ook nodig heeft om zelf te bestaan. Ik zal die discussie daarover hier niet gaan herhalen, maar op basis van deze beeldspraak van Jezus zelf, het beeld van de wijnstok en de ranken, zou je denken dat het antwoord ‘ja’ is, zo volkomen wederkerig is Gods liefde dus.

Nou hoor ik sommige van u denken: ja ja. Je kan het mooi zeggen.

Maar wat nou als die verbinding er niet is? Wat nou als je helemaal niet de beleving hebt ‘in Gods liefde’ te zijn? Wat nou als je net als Guus Meeuwis moet opmerken: “het stroomt niet meer, het swingt niet meer” (zo’n top 2000 dienst blijkt heel inspirerend te werken, zoals u hoort)

Want natuurlijk merk je dat, als dat gebeurt. Je merkt het in een relatie. De communicatie wordt moeizaam. Als de ander iets zegt vat je dat al bijna bij voorbaat negatief op… het lijkt of je elkaar niet meer goed begrijpt, niet meer goed aanvoelt, je maakt ruzie om de kleinste en onbenulligste dingen zoals om het ophangen van de wc rol en om het schoonmaken van de wasbak na het tandenpoetsen…. en soms raak je helemaal van elkaar vervreemd. En dat heeft ook gevolgen voor je uitstraling, voor je frisheid. Je kunt het soms ook aan een stel zien: dan stralen ze van alles uit, maar niet dat ze nog van harte met elkaar verbonden zijn.

In de relatie tussen God en mens gaat het eigenlijk precies zo, als het niet meer stroomt. Dan wordt het allemaal een beetje droog en taai, gaat het allemaal veel moeilijker, met lange discussies over onderwerpen die helemaal niet zo relevant zijn, en ga zo maar door.

We voelen allemaal wel op onze klompen aan dat dat de bedoeling niet kan zijn. Dat het de bedoeling niet kan zijn dat het niet meer stroomt, omdat je daarmee ook voelt dat het leven beetje bij beetje uit je verdwijnt.

Maar dan?

Dan kun je twee dingen doen. Je kunt het er bij laten zitten. Of je kunt je best doen om de vriendschap te vernieuwen, en weer opnieuw te verbinding maken met die stroom van God liefde.

….

En hoe je dat doet? Tja, zegt het maar.

….

Want u kunt daar veel beter antwoord op geven dan ik.

U weet zelf op welke momenten, op welke plaatsen je ervaart dat je in verbinding staat met God, met zijn liefde. Jij weet wanneer je ervaart of ooit ervaarde, dat God bij je is.

En ja, u mag dan ook gerust vertellen dat dat op de meest wonderlijke, maar ook op de meest gewone momenten gebeurt.

Bijvoorbeeld wanneer je met je bootje het water op gaat.

Of als je een bepaald lied zingt.

Je kunt de verbinding met God ervaren in het lezen van een goed boek, het luisteren naar een gedicht, of als je aan het werk bent in je tuintje. Er zijn mensen die zich met God verbonden weten als ze fietsen, of als ze op een bepaalde plek rustig gaan zitten.

En soms is die verbinding met God onverwachter dan onverwacht. Onlangs waren Joep en ik bij een lezing van de theologe Frances Young. Haar oudste zoon heeft een ernstige verstandelijke beperking. En jarenlang worstelde Young met de grote vragen van theologie en geloof: waarom? Hoe zit dat met de relatie tussen God en het lijden? En natuurlijk worstelde zij ook met de vraag hoe zij op een goede manier met haar zoon moest omgaan.

Totdat zij op een gegeven moment ontdekte dat juist hij voor haar een verbinding met God vormde!

U weet, jij weet, hoe dat in uw en jouw eigen leven is. Of ooit was. Je kent zelf de plekken waar je in die stroom van God stapt, waar je die verbinding met God ervaart.

En als u het aandurft om het aan elkaar te vragen waar u, waar jij verbinding met God ervaart, praat daar dan straks bij de koffie gerust eens over door!

Als het gaat over de verbinding met God vertellen mensen mij vaak: ‘ik vind het niet in de kerk’. En daar kun je heel teleurgesteld in zijn, want we verwachten toch min of meer dat als er ergens een plek is waar we verbinding met God vinden… het in de kerk is. Maar als we kijken naar de Bijbel, als we kijken naar de plaatsen en omstandigheden waar God zich verbindt met mensen, dan gebeurt dat eigenlijk zelden in een gebouw met een kansel en een orgel.

Sterker nog, dan lezen we over ontmoetingen met God onder een sterrenhemel, bij het maken van muziek, zomaar ergens aan de kant van de weg, of terwijl je op reis bent. Dus ja, laten wij dat dan ook opzoeken: Zing! Fiets! Vaar! Bid! Lach! Werk en Bewonder!

Goede vraag: wat doen we dan nog hier in de kerk?

Mijn antwoord: iets heel waardevols.

We zoeken elkaar op, en delen met elkaar hoe we met God verbonden zijn in onze levens door de week.  Of om te delen dat dat juist niet het geval is.

We zoeken elkaar op om onze stemmen te mengen in een lied en in een gebed. We zoeken elkaar op, omdat je soms hier mensen kunt ontmoeten, door wie je die verbinding weer kunt voelen. Bijvoorbeeld doordat je met hen in gesprek raakt. Of omdat je geïnspireerd wordt door de vele verschillende manieren waarop we als mens verbonden kunnen zijn met God: door swingende organisten op de orgelbank, door mensen die gastvrij dit huis inrichten om anderen te ontvangen, door kunstenaars die in bloem, beeld en toon de meest prachtige dingen maken, en door elkaars verhalen over hoe we het eigenlijk rooien in het leven.

Hier in de kerk danken we God voor al die verschillende manieren waarop wij mensen met hem verbonden mogen zijn en bidden we voor die mensen bij wie het met die verbondenheid tegenzit. En hier in de kerk zijn we samen stil, omdat we ook op die manier verbonden kunnen zijn met God.

Blijf in mijn liefde lezen we vandaag in Johannes 15.

Blijf verbonden met die stroom, zodat we die niet alleen ontvangen, maar ook weer kunnen doorgeven.

U weet dat Jezus bij het uitleggen en vertellen gebruik maakte van beelden uit het alledaagse leven, van dingen die je bij wijze van spreken zo aan de kant van de weg kon zien: musjes, graankorrels, vijgenbomen en wijnstokken.

Onze omgeving ziet er heel wat anders uit. Dus als wij op zoek moeten gaan naar een alledaags beeld om ons aan deze opdracht om verbonden te blijven te herinneren, dan moeten we ergens anders mee aankomen.

Mijn voorstel is, om dan naar onze mooie rivier te kijken. Naar onze Lek, die zo bepalend is voor Schoonhoven en Willige Langerak, en waar ook vandaag op deze stralende zondag, weer zoveel mensen langs zullen wandelen, of naar zullen staren terwijl ze een ijsje eten.

Mocht het u dus overkomen dat je moet zeggen dat het ‘niet meer stroomt en niet meer swingt’, probeer dan naar de rivier te gaan. Misschien kan dat letterlijk, door op de fiets of scootmobiel te stappen, of er heen te wandelen. Maar je kunt ook in je fotoalbum zoeken naar een mooie foto van het water, of je ogen sluiten en in gedachten een rustige plek aan de oever inbeelden. En steek, al dan niet virtueel, je grote teen er maar eens in, in dat water van de Lek. Zodat je weer de verbinding met die stroom van God kunt leggen en daarvan opfrist!

Ds. Annemarie Roding
P.G. de Hoeksteen
Johannes 15
6 mei 2018