Goed en kwaad

Veel films en series gaan over goede en kwade machten. Over de strijd die er tussen ontbrandt. Over de overweldigende kracht van het kwaad. De heldendaden van het goede. The Hungergames bijvoorbeeld, de hongerspelen, draaien voor een groot deel rond dat thema. Kwade machten, machthebbers, die het volk onderdrukken. Jonge mensen die opkomen voor goedheid en vrijheid worden gedwongen om te kiezen tussen twee kwaden. Een voortdurende strijd tussen recht en onrecht. Goed en kwaad.

Ergens laat het iets zien van de werkelijkheid waar wij in leven. Dat er machten zijn die met elkaar strijden. Geestelijke machten, dat wat je maar nauwelijks ziet. En dat is tegelijk ook het verraderlijke er aan. De machten die werkzaam zijn, die kun je niet zomaar aanwijzen. Je kunt ze benoemen. Geld. Macht. Hoogmoed. Angst. Kwaad. Maar die woorden zeggen nog niet zoveel over de werking. Over wat het met je doet. En hoe sluipenderwijs je er van in de greep kunt raken. Als ze zich aan je opdringen, heb je vaak niet eens door dat je alert moet zijn. En waakzaam.

Bonhoeffer zegt, waar Christus is, daar komen de kwade machten in opstand. Waar Jezus beleden wordt als de levende Heer, daar komen machten in opstand die je de mond willen snoeren en vernietigend werken. Die Christus willen verdringen. (Bonhoeffer, Brevier)

Clash
Vanuit Jeruzalem gaat het evangeliewoord als een lopend vuur door Judea en komt nu in Samaria. Filippus verkondigt het evangelie en getuigt van de naam van Jezus, de bevrijder. En van het Koninkrijk van God. Waar God regeert en alles onder zijn heerschappij staat. Maar voordat Filippus in Samaria kwam, was Simon daar. Simon de magiër, wordt hij wel genoemd. Een tovenaar. Magische kunsten deed hij. Het kwam veel voor in die tijd. Door bepaalde toverformules werden tekenen van wonderen afgedwongen van een godheid. Bijzondere genezingen, wonderlijke gebeurtenissen.

Op het oog niet eens zo verkeerd. Maar ondertussen was die magie niet zo onschuldig als het leek. En wordt rond Simon iets zichtbaar van hoe kwade machten werken. Het volk dat zich om hem heen schaart is ontsteld. Diep ontsteld over wat ze zien. Daar zit iets in van ontzag, wow, wat hier gebeurt is toch wel uitzonderlijk. Maar ook iets van angst. Alsof ze verstijfd staan. Van hun stuk zijn gebracht. En wat er dan vervolgens gebeurt, is dit: de mensen klampen zich aan Simon vast. Dit moet wel van God zijn! Zo’n grote kracht en zulke bijzondere tekenen en wonderen, het moet wel van God zijn.

En er is blijkbaar niemand die zegt, ho eens even, moeten we hier niet kritisch naar kijken. Is dit echt van God? Misschien kunnen andere machten ook wel grote dingen doen. Blijkbaar niemand die er vragen bij stelt. Of in ieder geval wordt dat niet vermeld, niet gehoord.

De mensen hebben houvast aan zijn kunsten. Aan hem hielden allen zich vast, lees ik dan. Alsof die verbazing, die verwondering, samen met die angst, die enorme indruk die het op je maakt, doen verlangen naar houvast. Naar iemand om tegen op te kijken. Naar iets om je aan toe te vertrouwen.

Maar waar het Filippus gaat om Jezus, gaat het Simon om zichzelf. Ze keken vol ontzag naar hem op, vertelt de Nieuwe Bijbelvertaling. Maar de Naardense vertaling brengt het een heel stuk dichterbij. Want letterlijk vertelt Lucas ons dat Simon van zichzelf zei dat hij een groot iemand was. Simon beschouwde zichzelf als een groot man.

Maar wat hij deed waren kunsten. En waar je je dan aan vastklampt, blijkt geen inhoud te hebben. Het gaat over niets. Het is leeg. De houvast blijkt te zijn als een stoel op het water. Je gaat er op zitten, maar je verdrinkt. Je gaat er in onder.
Ben je je er van bewust dat zulke machten werkzaam zijn om ons heen, in ons eigen leven. En het is nog niet zo gemakkelijk om ze te duiden. Om aan te wijzen wat die machten zijn en waar ze zich voordoen. Maar dat ze er zijn is zeker.

Zit er in de manier van spreken over vluchtelingen niet een scherpe angel? Door te spreken over een stroom, of een tsunami, krijgt het al gauw een enorme dreigende lading. En op de een of andere manier worden we daar zomaar door beïnvloed. Zien we niet meer dat ene meisje of die ene man of vrouw, maar zien we een grote groep van mensen die ons bedreigen in ons rustige bestaan. En houd me ten goede, het lijkt me in het geheel niet gemakkelijk om hierin verantwoorde en goede keuzes te maken. Maar wat is er gebeurd dat er zoveel angst en zoveel afkeer is ontstaan, naar mensen die de oorlog ontvluchten en een dak boven hun hoofd zoeken?

Iets heel anders, maar ook iets wat sluipenderwijs grote consequenties kan hebben, is de macht van de voedselindustrie bijvoorbeeld. De enorme focus op gezond eten en leven, op sport en verantwoorde voeding. Je kunt er een dagtaak aan hebben om de goede keuzes te maken in wat je eet, en hoeveel, en wanneer. Het heeft de hele voedselindustrie in beweging gebracht.
Maar onder die vraag naar verantwoorde voeding ligt een enorme angst, heb ik de indruk. Een diepe angst voor verval, voor lijden. Misschien wel het meest voor de dood. En ook een focus op je eigen verantwoordelijkheid. Ziek? Had je beter op je voeding moeten letten.
Onderschat niet de macht van tijdschriften en reclames hierin. Waar wetenschappelijke onderzoeken nauwelijks een rol in spelen. Maar hypes worden opgepikt en geframed. En we zijn er allemaal zwaar gevoelig voor. Want gezonder eten, houdt de dood op afstand.

Weet je, het is een vorm van magie. Van magisch denken. Dat je door gezond eten een langer leven kunt afdwingen. Het kan voor een tijd enorm veel houvast geven. Dat je grip hebt op je leven. Naast al die andere dingen die zo onzeker zijn. Maar wat je eet en hoeveel je sport kun je zelf regelen. En zo proberen we een lang en gelukkig leven af te dwingen. Zoals Simon met zijn formules en gebeden wonderen van God probeerde af te dwingen.

Ga bij jezelf eens na in hoeverre je zo ook over God denkt. Op een magische manier. Als ik dit doe, dan zal God wel zo doen. Een heel heidens beeld van God heb je dan eigenlijk. Waarmee je God beschouwt als een afgod. Iemand die je op de juiste manier moet paaien en bespelen, dan zal Hij wel doen wat je graag wilt.

Goede machten
Maar de goede macht van God is anders. Heel anders. Filippus wijst heen naar het Koninkrijk van God. Waar heel het leven onder de regering van God staat, van de Koning die kwam om te dienen en niet om gediend te worden. Filippus vertelt over de naam van Jezus. Waar alles in besloten ligt. Van een God van wie niets af te dwingen valt. Maar die integendeel uit zichzelf, uit louter liefde, tot ons komt. Zijn naam bekend maakt. En onder ons wil wonen.

Daar kun je machten trouwens ook aan toetsen he. De dilemma’s waar ik nu inzit, de krachten die aan mij trekken, waar ik zo graag in mee wil gaan, passen die bij het Koninkrijk van God. Bij de naam van Jezus. Brengt het bevrijding, of wordt ik erdoor bekneld?

Als het evangeliewoord klinkt van Filippus, blijken de machten te botsen. Simon en zijn kunsten, het verbleekt en blijkt geen diepte te hebben. De goede macht van Gods genade blijkt sterker. Zelfs Simon bekeert zich en gelooft het evangelie. Vele mannen en vrouwen worden gedoopt. Een krachtig getuigenis dat zichtbaar maakt: ik wil leven onder de macht van mijn Heer en mijn God.

Een macht die hierin zichtbaar wordt: God is een gevende God. Petrus en Johannes komen de nieuwe christenen opzoeken. Ze bidden tot God of Hij hen zijn Geest wil geven. Als een bevestiging, een onderstreping van Gods werk in ons leven. De Geest is God die in je hart woont en je verzekert: Hij is ook mijn God. Maar de Geest kun je niet oproepen en niet organiseren. Hij wordt gegeven, waar gebeden wordt.

Zie je hoe anders dat is dan magische spreuken of wonderlijke kunsten. Petrus en Johannes bidden tot God. En daarin wordt zichtbaar dat zij leven onder de macht van God. In het gebed vertrouwen ze zich aan Hem toe. In het besef, God alleen kan harten openen, de Geest schenken en geloof doen groeien.
Petrus en Johannes leggen de handen op, ze bidden. En God geeft het. De Geest wordt uitgestort. Het is een nieuw Pinksterfeest. Zoals het steeds opnieuw weer Pinksteren als mensen tot geloof komen en zich laten dopen.

En wat doet Simon? Pas tot geloof gekomen. Maar hij biedt Petrus en Johannes geld aan. Geef mij ook die gave. Dat door mijn handoplegging mensen de heilige Geest krijgen. Simon wordt vervloekt door Petrus. Weg met jou, met je geld en je onoprechte hart. Alsof Gods gaven te koop zijn en in te calculeren. Het is een uiting van ongeloof en arrogantie. Simon denkt nog helemaal in het oude magische spoor. Als ik dit doe, dan zal God wel dat doen.
Maar God gaat zijn eigen weg. En van ons wordt gevraagd om te bidden en te wachten tot God komt en ons zijn Geest schenkt.

Simon laat zien, ik moet elke dag opnieuw bekeerd worden. Want die oude sporen van vreemde machten, die raak je niet zomaar kwijt. Ze zitten tot in je haarvaten. Vergis je daar niet in. En wees opmerkzaam. Waakzaam. Ook als je onder de macht van Christus staat, kunnen andere machten aan je trekken.

De roeping voor ons als christen ligt hierin: leef onder de macht van Jezus Christus. Macht die niet neerdrukt en beklemd, maar zijn macht maakt je vrij. En van daaruit, maak je keuzes. Over hoe je omgaat met geld, met voeding, met dat wat naar je toekomt en waar je in weg in zoekt. Dat maakt het niet makkelijker, zeker niet. Leven met God vraagt van je om waakzaam te zijn, om veel te verduren, en is niet altijd zo groots en meeslepend als magische kunsten dat wel zijn.

Elke tijd vraagt daarin ook weer andere keuzes. En soms zijn er ook geeneens keuzes om te maken, maar bid je dat je eerst en vooral staande blijft en niet wordt meegesleurd. Want waar je bij God hoort, daar is ook die boze macht, die aan je trekt en je bij God vandaan wil halen.

Vertrouw je toe aan de goede macht van God. Steeds weer opnieuw. Om van daaruit je leven te leven, midden in deze wereld. En bid dat Hij je zijn Geest geeft, om te volharden in geloof.

Amen

Zondag 12 juni 2016, 18.30 uur
Themadienst: Goede/kwade machten
PG de Hoeksteen (Schoonhoven)
Ds. Hanneke Ouwerkerk