Hoe weten wij nu nog wat liefde is?

God is liefde. De grote woorden uit het evangelie waarvan we maar liever zouden zingen dan erover spreken. Is liefde wel in taal te vatten? Is God in onze woorden te vangen? En toch. Het evangelie spreekt erover. Wij leggen vandaag ons oor te luisteren bij dat evangelie, in biddend verlangen dat God ons zijn liefde toont.

God is liefde. Het is een uitspraak, aldus Dietrich Bonhoeffer, ‘die heel gemakkelijk te misbruiken’ is en heel ‘goedkoop en platvloers’ kan klinken. ‘En dan is het ineens een onwaarheid geworden. Een vroom woord. Een simpel woord.’ zo schrijft hij. ‘Maar (…) als we horen ‘God is liefde’, dan hebben we te maken met iets wat niet vanzelfsprekend is, wat zelfs onwaarschijnlijk en ongeloofwaardig is. En toch is dit onwaarschijnlijke en ongeloofwaardige woord waar, (…)’. Aldus Bonhoeffer (Uit: Beter dan het leven, p. 65-66).

In dat licht buigen wij ons over dit Schriftwoord. Met aarzeling en terughoudendheid, omdat het zomaar goedkoop kan klinken. Maar ook met verwondering en ontzag, omdat Gods liefde onwaarschijnlijk, maar waar is.

Het komt heel nauw, dat voelen we allemaal denk ik wel aan. God is liefde. Dat kunnen we niet afdoen met een enkel lied of een kort woord. Alles staat op scherp als we hierover denken. Wie is deze God? Waar zie ik zijn liefde?
Als we belijden: God is liefde, dan doemen de vele vragen in ons op naar het waarom. Waarom staat de werkelijkheid van ons bestaan zo haaks op die belijdenis?

Ik hoor het vaak terug in gesprekken in en om de kerk. Als God liefde is, waarom gebeuren de dingen zoals ze gebeuren? Waarom Syrië, gammele boten met vluchtelingen op zee, waarom kanker, de dood van mijn geliefde. Waarom, vul maar in.

Wat kun je vreselijk worstelen met die vragen, om dat wat je overkomt. Dat wat er om ons heen gebeurt. Groot onrecht en vreselijk lijden. Ziekte en dood. Verlies en verdeeldheid. Gruwelijk wat er gaande is. We kunnen er niet mee uit de voeten. En los van de vraag die het stelt aan onszelf, hoe staat het ervoor met onze liefde?, klimt de bange vraag in je hart omhoog. God is liefde, maar waarom, o God waarom…?

Vragen die er mogen zijn, de Psalmen getuigen ervan. Het waarom dat smekend opklinkt naar God.
Laat dat gezegd zijn!
Die vragen mogen er zijn. We hoeven ze niet weg te stoppen of te ontkennen.

Een sluitend antwoord kan ik er niet op geven. Maar ik bid dat we vanmorgen, met al die vragen die er zijn, zicht krijgen op de liefde van God voor ons en onze wereld.

Liefde is uit God
Niet ons idee over liefde bepaalt wie God is. Maar God zelf bepaalt wat liefde is. (Berkhof, Christelijk Geloof, p. 125)

Zoveel is mij wel duidelijk geworden de afgelopen week bij het lezen van 1 Johannes 4. Niet ons idee over liefde bepaalt wie God is. Maar God zelf bepaalt wat liefde is.

Hoe? Door het geschenk van zijn zoon Jezus Christus.
God toont zijn liefde aan het kruis. Daar zit dat onwaarschijnlijke en ongeloofwaardige. De vreemdheid van het evangelie. God toont zijn liefde aan het kruis.

Wij zouden het misschien niet eens liefde noemen. Liefde zoals wij dat kennen, heeft hele andere verschijningsvormen. Het is een woord dat vele ladingen dekt. Soms terecht, soms heel onterecht. Wat wij liefde noemen, blijkt dan zomaar eigenbelang te zijn. Of eerzucht. Egoïsme.
Een relatie begonnen met hevige verliefdheid. Maar als de tijd er over heen gaat en gewoonte er bij komt kijken, dan is de liefde gauw vervlogen.
Je dacht op hem of haar te kunnen bouwen, een vriend, een familielid. Maar als dan de ‘kwade dagen’ komen, om het zomaar eens te zeggen, dan is hij of zij nergens meer te bekennen. Wat liefde werd genoemd hield geen stand.

Hoe weten wij nu nog wat liefde is? En van wie leren we dat? Hoe weten onze kinderen wat werkelijk liefde is, als we het zelf maar moeizaam weten vast te houden. Als onze samenleving er zo haar eigen idee over heeft van tijdelijkheid en voorwaardelijkheid. Zolang het leuk is, blijven we bij elkaar. Zoiets?

Geliefden, laten we elkaar liefhebben! Johannes roept de gemeente op elkaar van harte lief te hebben. Niet als een loos woord, maar heel concreet, vanuit de liefde die God geeft. De liefde is uit God. Hij is de bron waaruit liefde opkomt. Het ligt dus verankerd in zijn wezen. Liefde hoort bij de eigenschappen van God. Niet af en toe, al naar gelang zijn stemming. Nee, het hoort bij wie Hij is.

Over de liefde schrijft Johannes dus aan de gemeente. Aan hen die Gods liefde hebben ervaren en leren kennen. Die bereid zijn om God van harte te dienen. Hem die de bron van liefde is.
En daarom is het ook zo kwalijk als iemand zegt bij God te horen, maar ondertussen van liefde niets wil weten. Die er met de pet naar gooit en het liefhebben aan anderen overlaat. Daarmee komt God zelf in het geding. Juist omdat de liefde bij zijn diepste wezen hoort. En als je daarmee sjoemelt, dan raak je aan God zelf.

Ik denk dat het voor de kinderen en jongeren van de gemeente zo ontzettend belangrijk is. Dat ze authentieke, oprechte mensen ontmoeten, die in hun leven de liefde van God zichtbaar maken. Omdat daarmee ook iets van God zichtbaar wordt. Onderschat dat niet als gemeente. Dat helpt hen, en niet allen hen, dat helpt ook ons als gemeente om elkaar daarin te bemoedigen en voor te gaan.

Goed, de liefde is uit God. Maar wat voor liefde is dat dan? Waar wordt die liefde zichtbaar?

Hierin is Gods liefde ons geopenbaard, aan ons verschenen, hierin zien wij Gods liefde: God heeft zijn enige zoon in de wereld gezonden, opdat wij door Hem zouden leven.

Zie je wat hier door Johannes verbonden wordt? De liefde van God zien we in het geschenk van zijn zoon Jezus. Gods liefde is een gevende liefde.

De liefde zoals wij die onderling kennen, heeft vaak zo’n ander karakter. Ongemerkt sluipt er iets in van wederkerigheid. Als ik dit voor jou doe, dan doe jij dat voor mij. Of van voorwaardelijkheid. Ik houd alleen van je als… en vul maar in.
Menselijke liefde is breekbaar en kwetsbaar.

Ondanks al het mooi en goede dat we in liefde aan elkaar kunnen geven. Dat moge duidelijk zijn. De zachte kracht van de liefde kan heel veel teweegbrengen, Goddank!
Maar onze moeizame ervaringen met liefde of wat er voor door moest gaan, vertroebelt toch vaak ons beeld van de liefde die van God komt. Van die liefde verwachten we misschien wel iets heel anders dan dat wonderlijke woord van Johannes.

Het kruis maakt liefde zichtbaar
Niks geen lievige woorden over een aardige God. Nee. Gods liefde wordt zichtbaar in zijn zoon Jezus Christus. En Johannes trekt de lijn door naar het kruis. De plek waar Jezus stierf om verzoening te brengen. Gods liefde zien wij aan het kruis.

Waar Jezus aan werd opgehangen, nadat hij was gemarteld en geslagen. Jezus, de rechtvaardige. Hij die niets anders op het oog had dan het heil en vrede voor de wereld. Hij die kwam om genezing te brengen en vergeving te schenken. Om te herstellen wat kapotgemaakt was.
Deze rechtvaardige man werd geslagen en gedood. Omdat de wereld het niet aan kon zien. Het niet kon verdragen dat Hij rechtvaardig was. En zo de ongerechtigheid aan het licht bracht.

Zo lief had God de wereld, dat Hij zijn zoon zond.
Maar de wereld wilde Hem niet. De zoon werd gedood.
En nog steeds worden rechtvaardigen gedood. Het is aan de orde van de dag. Zij die niets anders verlangen dan heil en vrede voor ieder mens, hun wordt de mond gesnoerd, ze worden verdreven of gedood.

Midden in die wereld zond God zijn zoon. En dat is liefde.
Voel je de diepte daarvan? Het gewicht dat daaraan hangt?

Wat een zegen wanneer je Gods liefde kent en daarvan leeft. Wij prijzen de Heer daarom! Je kunt er enkel van zingen en Hem aanbidden. Als Gods liefde je hart heeft geraakt. Je door zijn Geest ervan bent overtuigd, het is goed. Goed tussen God en mij. Hij kijkt mij aan met de ogen van Christus, die in mijn plaats stond.

God is liefde. Het is geen doekje voor het bloeden. Om al het onheil en leed maar te sussen en te zeggen: het komt wel goed. Verschrikkelijk is dat. Als onrecht je leven verwoest, het kwaad je alles afneemt, als je beseft dat de dood nabij is. En mensen tegen je zeggen: het komt wel goed. Ten diepste verlaten weet je je dan.

In al die verschrikkingen van onheil en leed, komt God tot ons. Niet om te zeggen: het komt wel goed. Nee. Om het leed te dragen en het kruis te torsen. Midden in die wereld, waarvan we vrezen dat zij aan zichzelf ten onder gaat.
Zo lief had God de wereld, dat Hij zijn eigen zoon gaf.

Heilige liefde
Met een heilige liefde heeft Hij lief. Een liefde met meerdere kanten. Het kruis maakt zichtbaar hoe Jezus lijdt aan het leven. Alle ellende heeft hij op zich genomen. Jesaja profeteert er al van. Een man die niet om aan te zien was, verminkt en door ziekte gekweld. Een man van smarten. Zo draagt Jezus aan het kruis ons leven, dat bedreigd wordt door ziekte en ongeluk.

In alle vragen die op je afkomen, het lijden dat je treft, de gebrokenheid die je aan den lijve ervaart, persoonlijk, in de familiekring, in de gemeente, is dit het antwoord. Jezus draagt de last.

Dat is misschien anders dan wij zouden willen of dan waar wij op hopen. Maar zo wordt de liefde van God zichtbaar. Hij is een God van dragen. Maakt dat je lijden beter te dragen? Niet altijd. Lang niet altijd. Je kunt er op stuklopen en je leven lang mee worstelen. De blijvende vraag naar het waarom.
Wel toont het iets van de diepte van onze God, die ons niet overlaat aan het ongeluk. Hij heeft ons heil op het oog.

Gods heilige liefde draagt ook oordeel in zich. In het kruis is het oordeel uitgesproken over het kwaad. Over de duistere machten. Over de gruwelen die mensen elkaar aandoen, de schuld die we op ons laden, als we onze ogen sluiten voor andermans leed, onze welvaart vermeerderen ten koste van armlastigen, of weigeren om een beker water te delen aan wie dorst heeft.

Oordeel. En dat is een bevrijding voor hen die onder onrecht gebukt gaan, voor al die weerlozen die vertrapt worden en weggedaan alsof ze niets zijn. Aan hen zal recht gedaan worden. God zij dank heeft rechteloosheid niet het laatste woord.

Oordeel, maar ook redding. Want Jezus kruisdood brengt verzoening, schrijft Johannes. Deze wereld is Gods wereld, vanwege het kruis dat midden in de wereld staat, vanwege zijn diepe liefde. Verzoening. Het grote gewicht van ellende en ongeluk wordt weggedaan voor Gods aangezicht. En er is vrede. Vrede met God en met de mensen.

Heilige liefde. We schrikken er soms voor terug. Vaak misschien wel. Om die heiligheid van God onder ogen te zien. De liefde van God draagt een diepte in zich, waar we met ons verstand nauwelijks bij kunnen. Liever zouden we het vergemakkelijken.
Aan de ene kant maken we er een wiskundig en theoretisch systeem van. God is almachtig en laat alles gebeuren wat mensen ondergaan.
Of aan de andere kant belijden we een zachtmoedige God die met ons meelijdt en van wie we slechts mogen verwachten dat Hij bij ons is.

Ik ben benieuwd hoe dat voor jullie is, jongens en meiden. Heb je het daar weleens over met je ouders, of je vrienden? Over de liefde van God? En waar je die liefde ziet?
Bedenk je dat die liefde van God dus alles te maken heeft met Jezus leven en sterven. Neem dat ook eens mee als je het nieuws ziet of leest. Als het je naar de keel vliegt. In wat voor wereld leef ik? In deze wereld is God zelf gekomen. Liefde en kruis horen samen in de Bijbel.

Ik ben ook benieuwd hoe onze broeders en zusters in Kenia, waar een paar van jullie afgelopen weken zijn geweest, dit ervaren. Is er in een complexe context, waar gebrek is aan van alles en nog wat, vaak niet veel eerbied en ontzag voor de heiligheid van God?

Wij vinden dat misschien heel moeilijk. Willen God heel dichtbij halen, alsof hij mens is zoals wij. Of misschien wel op een enorme afstand houden, zodat we ons niet door hem hoeven te laten raken.

Maar het evangelie vertelt ons anders. Gods liefde is een liefde die zich neerbuigt in het stof. Tot in de dood. En daar licht zijn liefde op, zijn liefde voor jou en mij, voor heel deze wereld, in de duisternis van Golgotha.
Dat heeft dus niets triomfantelijks en lieflijks.

Het is wel ons behoud. In al het lijden en alle gebrokenheid, in het zuchten van de schepping, staat tegen de achtergrond het kruis. God heeft de wereld niet aan zichzelf overgelaten. Hij is tot ons gekomen in zijn zoon. Die alle leed gedragen heeft. Om ons het leven te geven.

Lof zij U Christus, tot in eeuwigheid, amen.

(Bij de voorbereiding van deze preek heb ik veel gehad aan het jongste boek van A. van de Beek, ‘Een lichtkring om het kruis’, met name p. 106 ev. en p. 437 ev.)

1 Johannes 4
Zondag 16 augustus 2015, 9.30 uur
Schoonhoven (De Hoeksteen)
Ds. Hanneke Ouwerkerk