Onwerkelijk…

Dr Rowan Williams, aartsbisschop van Canterbury, wordt binnenkort opgevolgd en daarmee komt een eind aan zijn loopbaan als eerste onder zijns gelijken van de Anglicaanse kerk in de wereld.  Ergens vertelt hij, hoe hij op zijn pastorale rondreizen langs de Anglicaanse kerken in de wereld soms surrealistische momenten meemaakte.

Het meest onwerkelijke overkwam hem tijdens een bezoek in India in oktober 2010. De aartsbisschop werd gevraagd om zijn plechtige zegen te geven aan het keukenpersoneel van een hotel bij gelegenheid van het beslag maken voor de Christmas Cake. (Zoals u weet, moet een Christmas Cake half november gereed zijn, om daarna nog zes weken te rijpen tot die op smaak is.) De aartsbisschop goot eerbiedig honing in een kneedbak vol gemengde vruchten ter grootte van een biljarttafel van 2,5 bij 1,5 meter. Daarna sprak hij een gebed uit, schudde de handen van het keukenpersoneel en wandelde het hotel uit de tropische hitte weer in, begeleid door de oorverdovende muziek van Jingle Bells uit de opgestelde luidsprekers.

Kerstmis is een van de belangrijke Europese exportartikelen. Je komt de kerstman, Santa Claus met zijn rendier tegen in Shanghai, de  grootse stad in China, en in Dar-es-Salaam in Tanzania, Afrika – en dat is heel ver verwijderd van de Noordpool, waar de kerstman zou moeten wonen. Los gedacht van alle commercie, houden zelfs mensen in niet-christelijke landen van het verhaal van de geboorte van het Kind. Mensen in ons land, die politiek correct denken en er redelijke en algemeen aanvaarde opvattingen op na houden,  proberen wel kerstspelen en kerstzang-samenkomsten in het openbaar tegenhouden. Ze doen dat uit respect voor de vermeende gevoelige opvattingen van andere niet-christelijke, gelovige Nederlanders. Maar ze weten niet, dat de meeste mensen met een andere godsdienst of cultuur juist van het verhaal van Jezus’ geboorte houden en voor de boodschap ervan bewondering hebben.

En waarom dat zo is ? Om te beginnen – het verhaal is herkenbaar en er gebeurt van alles in. Het gaat over een lange reis door een land, waar een bezettingsleger de macht heeft. En het vertelt van een moeilijke geboorte in een geïmproviseerd onderkomen. En behalve deze harde realiteit wordt ook  de hemel opgescheurd en bevelen engelen met opgewonden stemmen een ongeregelde groep landarbeiders op te staan en in een bouwsel verderop te gaan aanbidden. En dan is er nog een geheimzinnige sterrenstand aan de nachthemel, die enkele Oosterse goeroe’s aanzet om een bedevaart te maken. En die komen dan en knielen op een plek, waar eerder die landarbeiders hebben geknield.

Het verhaal van de geboorte van het Kind vertelt van een gebeurtenis, die zo de grenzen tussen mensen doorbreekt en die zo de grenslijnen doorkruist, dat de meest onwaarschijnlijke mensen ontdekken dat ze op zoek zijn naar hetzelfde. Dat ze elkaar herkennen en niet bang voor elkaar zijn. Het verhaal vertelt, dat hier iets gebeurt dat mensen samenbrengt, die elkaar niet kenden en van heel ver kwamen en vreemden waren. Alsof de mensen eigenlijk geen wraak willen nemen en niet eindeloos willen doorgaan met elkaar slaan en weer terugslaan; alsof de mensen het wel bij elkaar kunnen volhouden tot hun eigen verwondering en in grote dankbaarheid. Alsof de mensen bijeengebracht worden, niet doordat ze het zelf hadden gepland en als resultaat van lang onderhandelen, maar doordat iets hen van buitenaf hen heeft getroffen. Door iets, dat ons uitnodigt om te erkennen, dat we bemind worden, dat we geliefde kinderen zijn – als we maar stil hielden, het ons lieten zeggen en als we het maar zagen.

De grijpende hand van een babytje is – voor de meesten van ons – iets wat we niet kunnen weerstaan. Het kerstverhaal stelt nogal afwijkend van wat wij gewoon vinden, dat we onze hand kunnen leggen in deze hand van de baby en dat we daarmee het belangrijkste doen wat we ooit kunnen doen als mensen. Want door deze  hand vast te pakken, laten we werkelijk los: onze agressie en angst, onze behoefte om steeds indruk te maken en wat er nog verder in ons te keer gaat en ons bereid maakt om te vechten en geweld te gebruiken

En helemaal in afwijking van wat wij normaal vinden, is volgens het verhaal, dat deze baby in het bijzonder, dit Kind geboren in een bouwsel en op het laatst gered voor de slachting van de jonge dorpelingen, zoals dat regelmatig gebeurt in de vergeten burgeroorlogen vandaag in de Kongo en in Soedan – dat deze baby de plek is, waar de macht van de Schepper van het heelal helemaal aanwezig is.

Wat mag dat wel betekenen – dat het toppunt van macht in het heelal eerder is als een baby, die met een handje naar ons grijpt in blind vertrouwen, dan als een colonne gepantserde voertuigen, waarin de president van de Verenigde Staten vervoerd wordt ?

Natuurlijk, dit allemaal reikt verder boven het verhaal van de geboorte van het Kind uit. Christenen geloven het wel en niet iedereen doet dat. Toch moest dit ons allen aan het denken zetten. Het feit, dat dit verhaal over de hulpeloze liefde – zelfs als het verpakt is in die vreemde verkleedkleren van Santa Claus en in die zoete liedjes van Wham en Mariah Carey – toch iets raakt in alle mensen over heel de wereld. Dat is een feit, dat ons dwingt nog eens goed na te denken, voordat we de hoop opgeven dat de mensenharten vandaag geen goedheid of geloof meer kunnen opbrengen.

‘Jingle bells – oh , what fun it is to ride in a one-horse open sleigh’ – oorverdovend klonk het uit de luidsprekers, toen aartsbisschop Rowan Williams het hotel verliet en opnieuw de hitte van Zuid India inwandelde. Het is misschien onwezenlijk. Maar onwerkelijke dingen kunnen ons in aanraking brengen met een verrassende werkelijkheid.

Ds. Chris Koole