Pelerins de Grande Vitesse

U ziet een deel van het protaal van de kerk van Conques, een dorpje in de Franse streek Aveyron, gelegen de pelgrimsroute naar Santiagio de Compostella. We hebben er eens een mis meegemaakt, waarin een Zwitserse dominee preekte, zelf een pelgrim. Hij had het over langzame pelgrims en over PGV’s – Pelerins de Grande Vitesse, die wel 40 kilometer op een dag konden halen. Daarna leidde hij samen met de priester de eucharistie. En hand in hand liepen ze de kerk uit. Prachtige oecumenische viering.

De kerk van Conques is beroemd om zijn prachtige, goed bewaarde timpaan, de gebeeldhouwde ingang van de kerk. In de Middeleeuwen werd op zo’n timpaan altijd het laatste oordeel afgebeeld. Jezus is afgebeeld als een koning op zijn troon, maar ook als een rechter. En als rechter scheidt hij de mensen in twee groepen, in links en rechts. Rechts is vanouds de ereplek, de geluksplek ook. Links is de minste plek.

Rechts: orde, geluk, hemel. Links: chaos, lelijkheid, barbarij, hel.
Tamelijk angstaanjagend. Monsterlijk.

Daar moesten die Middeleeuwers dagelijks tegenaan kijken, of onderdoor lopen. De afbeelding op zo’n timpaan is erg zwart-wit gesteld. Erg gestileerd. (Je kunt, zo lijkt mij, ook met je ene hand in de hemel en met je andere in de hel zitten. Of de ene dag in de hemel en de volgende in de hel. En is het in het evangelie niet zo dat de rechter die veroordeelt uiteindelijk zelf de straf van de veroordeelde heeft gedragen?) Maar de boodschap van dat tympaan was voor de voorbijgangers tenminste wel duidelijk: Jouw daden hebben consequenties! Hier en bij God. Er is verschil tussen goed en kwaad. Het doet ertoe wat je wel of niet doet.
In onze tijden vol berichten over criminaliteit, zouden we ook wel zoiets kunnen gebruiken, in het openbaar. Een stevig teken aan de wand dat onze daden consequenties hebben. Hier en bij God. En dat er wél degelijk verschil is tussen goed en kwaad. En dat het er wel degelijk toe doet wat je wel of niet doet.

Het oordeel ‘over de levenden en de doden’, we hebben het er niet zo heel vaak over. Uit angst, of afkeer. Maar het laatste oordeel is ook iets positiefs voor ons leven. Het oordeel van God over ons leven maakt ons leven ‘af’. Stel: je maakt een proefwerk, of een werkstuk op school, en de leraar zegt als de leerling het inlevert: ‘Ach, laat maar zitten, ik heb geen zin om het na te nakijken, en een cijfer krijg je ook niet.’ Dan denk je: Maar daar heb ik niet zo hard voor gewerkt! Ik wil wél een beoordeling. En zo wil een kunstenaar wél een kritiek op zijn kunstwerk. En een werknemer wil wél een beoordeling van zijn chef. En een huisvrouw of huisman wil af en toe wél een compliment.’ Waar doe je het anders voor?
En zo willen we toch weten wat God van ons leven vindt? Juist het oordeel van God ‘over de levenden en de doden’ geeft ons leven doel en zin. Met Gods oordeel wordt ons leven voltooid.

De Middeleeuwers werden dagelijks aan het Oordeel herinnerd, als ze langs of door de ingang van de kerk liepen. Zo’n tympaan was een pedagogisch instrument. Erg gestileerd, erg zwart-wit, maar daarom wel zo duidelijk.
Wij worden vooral aan het eind van het kerkelijk jaar aan het laatste oordeel herinnerd als we het slot van de evangeliën naderen. In de afgelopen weken, voor het begin van de adventstijd, lezen wij in Matteüs gelijkenissen over de eindtijd. In die gelijkenissen heeft het oordeel een belangrijke plaats. Het gaat om een oordeel over de dienaren met de vijf, de twee en de ene talent. Het gaat om een oordeel over de tien wijze en dwaze meisjes. En vanochtend hoorden we over de aankondiging van de Mensenzoon die zal komen, omstraald door luister en in gezelschap van zijn engelen. De Mensenzoon zal plaatsnemen op zijn glorierijke troon. Dan zullen alle volken voor hem worden samengebracht (álle volkeren: naar lidmaatschap van een religie of kerk wordt niet gekeken), en dan zal hij de mensen van elkaar scheiden zoals een herder de schapen van de bokken scheidt.

Sommige commentaren wijzen erop dat ook hier, net als op zo’n timpaan, sprake van stilering, en versimpeling. Om de boodschap duidelijk te maken.

Meer lezen? Lees meer…