Vrede kom op aarde in de mensen die God graag ziet

Het geloof zoals de Bijbel ons dat uitlegt en aanreikt heeft heel verschillende kanten. Op de ene bladzijde van de Bijbel worden mensen thuis gebracht.  (Israel in Beloofde land, Verloren Zoon); op de andere bladzijde worden zij juist opgeroepen hun huis te verlaten. (Abraham, de discipelen van Jezus).

Op de ene bladzijde van de Bijbel horen wij van een God die mensen rust geeft, stabiliteit. (De Heer is mijn herder, hij leidt mij naar rustige wateren). Op de andere bladzijde heeft de bijbel alles van een revolutionaire boodschap. Dan klinkt uit de mond van profeten en apostelen: bekeert u Nineve, of Jeruzalem; keer om, jij Israëliet, jij Romein, jij Samaritaan, jij Nederlander.

Op de ene bladzijde worden wij bemoedigd, getroost. Op de andere bladzijde strijken de profeten en de apostelen ons tegen de haren in. worden wij onder kritiek gesteld. Wordt ons gevraagd eindelijk eens te kiezen.

We horen Jezus vandaag in een vlammende toespraak zeggen: Ik ben gekomen om op aarde een vuur te ontsteken en om de doop te ondergaan.  Ook hier is sprake van twee symbolen die twee kanten hebben.

Vuur in de bijbel is symbool van oordeel en van zuivering, maar vuur is ook een bijbels symbool van licht en inspiratie – denk aan het Pinkstervuur.

En de doop is een ritueel van ondergaan, van het afsterven van de oude mens; maar de doop is ook een ritueel van opstaan, opkomen uit het water als een nieuw mens;  symbool van wedergeboorte.

Blijkbaar wil Jezus ons zeggen dat zowel de kritiek op ons doen en laten … als de bemoediging, de troost… in hem samenkomen: Ik ben gekomen om op aarde een vuur te ontsteken en om de doop te ondergaan.

Het is niet zo gek dat wij een voorkeur hebben voor de troostende, stabiliserende, bemoedigende bladzijden uit de Bijbel. Maar die andere kritische, oordelende bladzijden horen er ook bij. En vandaag hebben wij juist twee bladzijden uit de laatste categorie opgeslagen.

Jeremia gaat te keer tegen valse profeten die hun eigen dromen brengen alsof het boodschappen van God. ‘Een droom, ik heb een droom gehad,’ roepen zij. Meestal sluiten hun dromen heel mooi aan bij de meningen en de verlangens van de mensen –  dat is wel zo prettig profeteren. En waarschijnlijk goed zaken doen. Jeremia is erg fel tegen al die profeten die alsmaar hun best doen de mensen naar de mond te praten: ‘Jullie dromen hebben net zoveel te maken met het woord van God als stro met graan.’ Dwz. alles en niets – het komt van dezelfde plant, maar verder hebben stro en graan niets gemeen! En Jeremia voegt daar aan toe: Het Woord van de Heer is als een vuur, als een hamer die een rots verbrijzelt.

Nietzsche, de zeer kritische filosoof, wordt wel de filosoof met de hamer genoemd; lang voor Nietzsche was Jeremia al de profeet met de hamer.

We begrijpen, in het geheel van de Bijbel vertokt Jeremia vooral de kritische stem.

En we vielen vandaag midden in een toespraak waarin Jezus spreekt over wat het betekent om hem te volgen. In zijn toespraak roept Jezus op tot waakzaamheid. (‘Leef zo alsof iedere dag de dag kan zijn waarop ik terug zal keren.’). Gaandeweg krijgt de  toespraak van Jezus een steeds kritischer en confronterender karakter. En dat mondt dan uit in de volgende beruchte zinnen:

(13, 51en 52) Denken jullie dat ik gekomen ben om vrede te brengen op aarde? Geenszins, zeg ik jullie, ik kom verdeeldheid brengen.

Vanaf heden zullen er vijf in één huis verdeeld zijn: drie tegen twee en twee tegen drie. De vader zal tegenover zijn zoon staan en de zoon tegenover zijn vader; de moeder tegenover haar dochter en de dochter tegenover haar moeder; de schoonmoeder tegenover haar schoondochter en de schoondochter tegenover haar schoonmoeder.’

We zien een eindeloze afleveringen van het familiediner van de EO opdoemen…

Misschien zijn er vanmorgen wel mensen in de kerk die net met veel moeite een ruzie in de familie of in het gezin hebben beslecht. En dan deze tekst. Of u heeft de gebeurtenissen in Syrië en Egypte gevolgd, en gedacht, of zelfs gebeden: ‘Lieve God, alstublieft, geef een beetje vrede aan die grote Arabische familie.’ En dan horen we Jezus vanmorgen zeggen dat hij niet is gekomen om vrede te brengen op aarde, maar verdeeldheid.

Over de verdeeldheid in huisgezinnen een korte en een wat langere opmerking:

1. Toen Lucas zijn evangelie schreef ondervonden veel gemeenteleden die familieconflicten aan den lijve. Mannen en vrouwen die Jezus wilden volgen hadden daar vaak een prijs voor te betalen. Het evangelie schijnt in het Romeinse Rijk in eerste instantie vooral weerklank te hebben gevonden bij vrouwen. Die vrouwen hadden mannen, ouders, kinderen die daar niet altijd op stonden te wachten. ‘Help, mama heeft zich bekeerd…’ ‘Maar zo waren we niet getrouwd…’  En hetzelfde gold natuurlijk ook als het de vader, of de zoon was die koos voor de weg van het evangelie. Dat heeft in die tijd voor stevige huiselijke spanningen gezorgd. En conflicten. Voor velen die die spanningen aan den lijve ondervonden, klonken de kritische woorden van Jezus, zoals opgeschreven door Lucas, waarschijnlijk  juist troostend en bemoedigend. Dus ik ben de enige niet die ter wille van mijn geloof met weerstanden te maken heeft in mijn gezin…’ Weten dat je niet de enige bent – dat werkt vaak troostend. Uit de verhalen wisten ze natuurlijk dat Jezus zelf ook regelmatig gebotst had met zijn eigen familie, en met de synagoge, en met zijn landgenoten. Jezus zelf had laten zien dat de keuze voor de messiaanse weg nu eenmaal consequenties heeft.

Jezus roept nergens, ook in onze tekst niet, op om bewust onvrede te veroorzaken in je directe omgeving; maar hij maakt wel duidelijk dat die onvrede niet altijd te vermijden is voor degene die de weg van het geloof gaat.

2. Maar we mogen de spanning in deze woorden van Jezus ook niet wegmasseren. Dan worden we net als de profeten waar Jeremia zo’n hekel aan had, van die profeten die vooral goed zijn in het naar de mond praten van de mensen, in het hanteren van de stroopkwast.

De weg van Jezus is een tegendraadse weg. Een weg die vraagt om keuzes. En om volhouden. De normen en waarden die Jezus uitdroeg staan nu eenmaal behoorlijk haaks op de normen en de waarden van de wereld die ons omringt.

  • Neem geen wraak, maar vergeef elkaar.
  • Heb je vijanden zelfs lief.
  • Verzamel geen schatten op aarde, maar een schat in de hemel.
  • En kinderen, dat wil zeggen, de kwetsbaren, gaan voor…
  • Waar de wereld zich blindstaart op de succesvollen en de mensen die het gemaakt hebben, heeft de volgeling van Jezus juist oog voor de man de vrouw wiens leven niet zo glorieus verloopt.
  • En waar de hele wereld overal crisis ziet, daar ziet de volgeling van Jezus hoop… mogelijkheid… altijd opnieuw.

Dan is het onvermijdelijk dat de volgeling van Jezus bij tijd en wijle vragende blikken krijgt van familieleden of vrienden of collega’s. En als we die nooit krijgen, zouden we ons eens af kunnen vragen hoe dat komt… Of we misschien iets vergeten.

Je zou het met die regen van vandaag niet zeggen… maar het is in en rond Schoonhoven en Willige Langerak nog volop zomertijd – nog twee weken. Velen zijn nog op vakantie. Of doen het nog wat rustig aan. Deze zomertijd biedt ons de gelegenheid om je te bezinnen, na te denken. Wat was ook alweer werkelijk belangrijk voor mij? Maak ik mij druk om de juiste dingen? Maak ik de juiste keuzes?

Zo’n evangelietekst van vandaag is eigenlijk een geweldige vakantietekst. Als je uitgerust bent kun je beter tegen kritiek. Dan schiet je niet direct in de ontkenning of in de stress, als Jezus je tegen de haren instrijkt. Dan kun je het opbrengen om je te bezinnen op de wezenlijke keuzes in het leven. Bijvoorbeeld op de keuze om Jezus te volgen.

Gelukkig hoeven we dat niet helemaal alleen te doen. Gelukkig geeft God ons altijd weer mensen, binnen en buiten de kerk, die ons daarbij helpen. Die ons een voorbeeld geven.

Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, zei Jezus…

Afgelopen vrijdag is prins Friso begaven. We hebben hem de laatste week beter leren kennen dan tijdens zijn leven. Hij werd telkens weer afgeschilderd als een man die keuzes maakte. Hij koos, misschien tot verdriet van de rest van de koninklijke familie, niet voor een leven in de schijnwerpers. Hij koos vrij radicaal voor een leven waarin hij zoveel mogelijk zichzelf kon zijn. Prins Friso is op 44-jarige leeftijd overleden. Dat noemen wij jong. Maar hij heeft zijn leven wel geleefd! Want hij durfde kiezen.

Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, zei Jezus…

Afgelopen zondagavond was Beatrice de Graaf de zomergast van de VPRO. Jonge vrouw, briljant, specialist als het gaat om terrorisme, ze is in Leiden hoogleraar Conflict en Veiligheid. Mooie verschijning, welbespraakt. Ze vulde moeiteloos drie uur televisie. Ze mocht zelf kiezen waarmee ze afsloot. Ze koos voor een opname van een psalm. Voor zo’n gewone, gezongen psalm, waar wij onze dienst me beginnen. Daarmee veroorzaakte ze grote opschudding binnen de VPRO-familie. Op twitter vielen haar hoon en spot ten deel. Zo’n briljante vrouw – en dan afsluiten met zo’n achterlijke psalm. Men had ook kunnen twitteren, en misschien is dat ook wel gedaan: die vrouw durft te laten zien waarvoor ze staat. Waaruit ze leeft. Ze is een vrouw die durft te kiezen.

Een laatste opmerking. Jezus zegt: denk niet dat ik gekomen ben om vrede te brengen op aarde. Toch gaan we exact die woorden: vrede op aarde, afkomstig uit hetzelfde Lucasevangelie, weer zingen over een paar maanden, als we Kerst vieren. Maar de engelen voegen achter die woorden; vrede op aarde, nog een paar woorden toe. Lucas 2, 14: Vrede op aarde in de mensen van Gods welbehagen. Vrij vertaald: Vrede kom op aarde in de mensen die God graag ziet.

De vrede van God is een geschenk uit de hemel. Maar die vrede heeft op deze aarde wel een landingsplaats nodig. Die vreemde vrede roept om mensen die deze vrede willen ontvangen, en ermee aan het werk willen gaan. Wie zijn de mensen van Gods welbehagen? Dat zijn volgens de engelen dus: de mensen die niet bang zijn om voor deze hemelse vrede te kiezen.

Ds. Frans-Willem Verbaas