Waar het ook is en wat u ook doet: Sta op, en schitter

Eerste overweging

De magiërs uit het oosten worden bij het zien van het kind vervuld van grote vreugde – zo hoorden we.

Hun zoektocht leidt tot vreugde.
En dan keren ze terug – langs een andere weg,
misschien ook wel als andere mensen.

Het kind heeft vreugde in hun leven gebracht.

Met het woord vreugde is iets bijzonders aan de hand.
Het houdt verband met ‘ver-heugen’ –
en met dat heugen, duidt het op herinneren.

Vreugde houdt verband met iets terugvinden wat verloren was,
iets dat kostbaar was in je leven,
je leven zin gaf, iets dat geen bezit kon worden,
zoals ‘geluk’ nooit bezit wordt.

Maar ergens in je woont iets dat een bron vormt
waarin je je vreugde in het leven vindt.

Nog niet zo lang gelden sprak ik een jonge vrouw op de intensive care.
Ze was angstig, had pijn, voelde zich alleen, verlaten.
Haar gezicht bijna verkrampt.
Ik vroeg hoe haar gewone leven er uit zag.
Ik ben eigenlijk altijd blij en opgeruimd zei ze.
Maar alles daarvan leek weg – ze was zichzelf niet meer.

Een paar dagen later zag ik haar op de afdeling.
Toen ik binnenkwam in de kamer
werd ik begroet met een stralende glimlach.
Het was zo mooi om te zien.
Ze had zichzelf hervonden.
Op de IC had ze op een gegeven moment gedacht:
ik moet er zijn voor mijn kinderen.
De bron van haar levensvreugde
lag in de verbondenheid met en de zorg voor haar kinderen.
Toen ze die bron weer kon aanboren
had ze gaandeweg zichzelf hervonden.

Het verhaal van die magiërs uit het oosten
Het hart wordt gevormd door de vreugde die hen overvalt
bij het zien van het kind.

Het moet hen teruggevoerd hebben naar de herinnering
aan een leven dat helemaal open ligt,
dat nog één en al ontvankelijkheid is,
een leven dat nog niet de zwaarte en het onrecht van de wereld kent.
Een leven dat nog niet getekend wordt door wanhoop of fatalisme.

Een kind doet je nieuw zien,
als het je brengt bij wat er in jou
van het kind bewaard is gebleven.

Dat is iets dat je kunt zien bij ouders die een kind ontvangen,
alsof het leven voor een tweede keer begint kan dat voelen.

Misschien wel net zo sterk zie je het
bij mensen die opa en oma worden.
Alsof ze er zelf jonger van worden.
D geboorte van een kleinkind
brengt vaak nieuwe vreugde in een leven,
hoop op een toekomst, ook voorbij aan die van jezelf.

Hoe vaak hoor je mensen die kleinkinderen hebben
niet zeggen dat die kleinkinderen
een belangrijke ‘drive’ voor hun leven vormen.

Maar er is met het kind uit het evangelie
meer aan de hand dan alles wat over de vreugde van het zien
van een nieuw geboren kind gezegd kan worden.

Anders zou het ook alleen herkenbaar zijn voor wie kinderen of kleinkinderen heeft.
Nee, hier reikt het verhaal nog dieper.
Want het pasgeboren kind is de wijze waarop God zich aan de wereld toont.

Bij alle denken over God wordt hier – in dit kind –
een heel bijzondere invalshoek toegevoegd.
God toont zich als weerloos.
In het zien van deze weerloosheid God ontdekken
doet je op een andere manier geloven.
Dat is wat Epifanie aan ons openbaart denk ik.

God ontdek je niet waar de macht zich bevindt van aardse heersers.
De macht van God toont zich op heel andere wijze aan ons.
Daar waar we geraakt worden en opnieuw beseffen
hoe kostbaar het leven is, hoe teer ook.

Dan wordt er iets van vreugde in ons gewekt,
misschien kun je zeggen dan wordt er hoop gewekt.
We worden zelf weer andere mensen
omdat we onszelf ook in onze kleinheid kunnen aanvaarden,
onze menselijke maat opnieuw beseffen.

Vreugde en vrede biedt de aanblik van dit kind
omdat God zich op deze wijze aan ons toont
en ons raakt in ons innerlijk,
waar we ons op een nieuwe manier met God verbonden mogen weten.

Amen.

Tweede overweging

Ook ik wil met u delen wat mij opviel in de lezingen. En ik heb daar uit gehaald dat het verhaal over de wijzen uit het oosten eigenlijk gaat over twee manieren van in het leven staan.
Aan de ene kant zijn daar koning Herodes en de mensen uit Jeruzalem, die in angst gevangen zijn. Herodes de Grote was namelijk een ziekelijk jaloerse man, bang voor alles en iedereen die zijn positie bedreigde, en de mensen in Jeruzalem – inclusief de schriftgeleerden – waren op hun beurt bang voor Herodes, voor zijn waanzin en wreedheid. Ze laten zich regeren door angst en blijven daardoor gevangen in het donker.
Anderzijds gaat het verhaal over mensen die op weg gaan: de magiers, de wijzen uit het oosten – beschenen door Gods licht. Het zijn mensen die weggeven wat zij bezitten aan moois, en die daardoor diepe vreugde vinden.

Het zijn twee heel verschillende manieren van in het leven staan.

Natuurlijk zou ik u, als uw voorganger, duidelijk moeten maken dat u vooral net zo moet doen als de magiërs, en dat u op hen moet gaan lijken.

Maar weet u, de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik me eigenlijk ook wel herken in de houding van de Schriftgeleerden in Jeruzalem.
Want als je ergens bang voor bent, als je in een wereld vol angst leeft, dan is het soms het meest eenvoudig om gewoon te blijven waar je bent, een beetje weg te duiken en vooral niet teveel op te vallen of te wagen.
Er is tenslotte genoeg om bang voor te zijn, niet waar? Als je zo eens een beetje vooruit probeert te kijken, 2016 in, dan kun je heel wat dingen bedenken waar je angstig voor kunt zijn. Want wat kan ons allemaal niet gebeuren qua gezondheid, werk, problemen in het gezin of in de familie, ruzies, geldzorgen, de ellende in de wereld.…. en zo kan ik nog wel even doorgaan. Angsten te over. Het maakt dat je soms de neiging hebt om zo min mogelijk van je plaats te komen, om ook zo min mogelijk risico te hebben dat je angsten waarheid worden.

En toch…

Toch doen die Schriftgeleerden zichzelf tekort door niet ook, net als de magiërs, op te staan en op weg te gaan.

Want angst gaat niet weg, als je jezelf verstopt. Integendeel, ze gaat je leven meer en meer beheersen. Je wordt er een benauwd mens van.
Als wij in onze wereld vol angsten, in onze wereld waarin we ons soms in ons bestaan bedreigd voelen, een wereld waarin we de toekomst niet kennen, een wereld waarin onze levens wel eens inwisselbaar lijken voor geld – als we in deze wereld door onze angsten verleid worden om op onze sofa’s en leunstoelen te blijven zitten en aan de grond genageld te blijven… weet u wat er dan gebeurt? Dan worden onze angsten alleen maar groter. Net zo lang tot ze je leven volkomen regeren, net zo lang tot je er ziek van wordt, zoals dat bij Herodes de Grote gebeurde.

Dus ja, ook wij doen onszelf en anderen tekort als we niet net als de magiërs opstaan en op weg gaan.

En dat is ook precies waar de profeet Jesaja ons toe oproept als hij schrijft:
Sta op en schitter!

Deze opdracht van de grote profeet, die eigenlijk bedoeld is voor de stad Jeruzalem, wordt door de magiërs uit het oosten heel serieus genomen.
Zij zijn letterlijk opgestaan van de stoelen waarin zij hun boeken vol wijsheid lazen. Zij zijn letterlijk opgestaan van achter de bureaus waar zij aan werkten, en zij hebben het schijnsel van de luister van de Heer gevolgd.

Dat ging vast niet vanzelf. Ze hebben ongetwijfeld de nodige vragen gekregen van hun omgeving en van hun familie: zou je dat wel doen? Weet je het wel zeker? Stel nou dat je niets aantreft, dat je je hebt vergist? En ze hebben misschien zelf ook wel eens getwijfeld en gedacht: is het de moeite wel waard? Kunnen we niet beter thuis blijven?

En toch zijn ze gegaan. Ze zijn ondanks hun angst en ondanks hun vragen op weg gegaan.

En geschitterd hebben de magiërs ook. Want dat wat zij aan schitterends bezaten – goud, wierook en mirre – hebben zij weggegeven. En ook schitterden de magiërs in vertrouwen en in geloof.

Dus ondanks dat ik mij in de Schriftgeleerden herken, word ook ik, en worden wij allen op deze eerste zondag van het jaar opgeroepen om aan de woorden van Jesaja gehoor geven: Sta op en schitter!
Ook wij worden opgeroepen om ons niet door onze angsten te laten leiden, maar door ons vertrouwen op God.
Ook wij worden opgeroepen om dat wat schitterend in en aan ons is, met de wereld om ons heen delen.

Hoe dat er uit zal gaan zien in het komende jaar? Daarvan hebben we nog geen idee.
We kennen de weg net zo min als de magiërs die kenden.
Maar het begint in ieder geval met opstaan. Het begint met het besef dat wanneer we ons door onze angsten laten leiden, we uiteindelijk in duisternis zullen eindigen. Het begint met wat moed, om je angsten niet te negeren, maar je er ook niet door te laten regeren. Het begint met moed om je daar van los te maken.

En dan gaan we op zoek, naar plaatsen waar het licht van Christus in onze wereld schijnt. Licht dat we mogen volgen, naar plekken waar we als mens mogen schitteren.

Dat vraagt om lef, zoals ik al zei, maar soms ook om tact. Het gaat niet om een klakkeloos opstaan, op weg gaan en schitteren maar!
Nee.
Het vraagt om een voortdurend luisteren naar Gods stem. De magiers deden dat ook en hoorden daardoor in een droom de stem van God, die zei dat ze niet naar Herodes terug moesten gaan. Die stem gehoorzaamden zij, al moesten ze daar hun beleefdheid en beloften ten opzichte van gastheer Herodes voor op zij zetten. Ze kozen ervoor om de confrontatie met hem niet aan te gaan, en via een andere weg naar huis reizen.
Om daar verder te gaan met het zoeken naar Gods licht, om daar verder te gaan met schitteren.

Opstaan, het licht van Christus zoeken en schitteren.
Misschien brengt het u bij een familie waar u hulp kunt bieden, of op een plek waar u vrijwilligerswerk doet.
Misschien vindt u het licht van Christus op uw werk, waar u liefde en wijsheid kunt delen met uw collega’s – ook met de lastige.
Misschien ziet u Christus’ licht schijnen in uw gezin, in de zorg voor uw kinderen of voor uw ouders.
Of misschien ook gewoon op straat, in een vriendelijke gebaar van of naar een ander.

Waar het ook is en wat u ook doet: Sta op, en schitter.

Maak met dat wat in u is, met de geschenken en talenten die God u heeft gegeven, de wereld lichter. Verspreid het licht van Christus op de plek waar u woont, de plek waar u werkt, de plek waar u mens bent in deze tijd, mens in 2016. Het is de enige manier om de angsten van deze tijd te overwinnen.

Sta op en schitter!

Mag ik u een schitterend nieuwjaar toewensen?

Amen

Overwegingen feest der openbaring
3  januari 2016
Ds. Annemarie en Joep Roding