Waarom boeit het bijbelboekje Ruth nog altijd, na zoveel eeuwen?

Waarom spreekt het mensen áán – en dat in een tijd waarin geloof en kerk bepaald geen hoge ogen gooien ! Boeit het zó dat een groep mensen in een Protestantse gemeente in ons vaderland er blijkbaar geen been in ziet om het in een musical uit te beelden, er zich enthousiast op werpt in de hoop –en waarom zou het niet – er straks volle zalen , kerkzalen mee te trekken……

In een nu voor mij grijs verleden las ik streekromans, geschreven door ene J.W. Ooms. Ze gingen over boeren, burgers en buitenlui in mijn geboortestreek de Alblasserwaard, over geld verdienen en armoe lijden, over netjes en soms wat minder netjes leven van mensen toen, en, niet inde laatste plaats over kerken en dominees, want de Waard was en is een alleszins godvruchtige streek….
Het boeide me toen, het was allemaal zo herkenbaar, het was ‘het gewone leven’ van toen en daar.

Laat dat nu naar mijn idee ook het aantrekkelijke zijn van bovengenoemd bijbelboek, en, niet alleen naar mijn idee, maar ook naar het idee van ene K.H. Miskotte, misschien wel de vermaardste theoloog in Nederland van de vorige eeuw, die een studie schreef over Ruth en deze als titel gaf Het gewone leven……… Hij vraagt zich daarin af, al nadenkend: “Maar waar is Gód in dit gewone leven?”

Je kunt, na het boekje gelezen te hebben, vlotweg constateren dat alles toch weer aardig terechtkomt – hoewel: alles? Laat alles zich door een happy end zo gemakkelijk wegstrepen? Hongersnood, je als economisch vluchteling moeten vestigen in een vreemd land waar ze meestal niet op je zitten te wachten, je man verliezen in de kracht van jouw en zijn leven, er alleen voor staan met opgroeiende kinderen, een weduwe in die tijd en in een zo andere cultuur, dood van je zonen, met lege handen terugkomen in je vaderland met een vreemde vrouw aan je zij, een hoofddoekje nog wel die ook al nergens op hoeft te rekenen: laat dat alles zich zo vlot wegstrepen tegen een mooi slot , een bruiloft en ‘Hoera, het is een jongen’? Met het spreken over Gods leiding werd en wordt maar al te veel goed en vooral mooi gepraat……

Miskotte vraagt zich af : Waar is God in dit alles, in zoveel misère die mensenlevens, gewone kleine mensenlevens binnenkomt? Maar hij kijkt ook verder. Hij schreef zijn boek in 1939, toen donkere oorlogswolken zich samenpakten boven Europa. Toen over onze oostgrens volop tegenstanders van het Naziregime werden getreiterd, vernederd en in een kampen opgesloten. En hij verwachtte meer en erger, want hij zag, scherper dan menigeen toen, de gevaren van deze ideologie.Hij stelt de vraag breed , niet alleen ‘Waarom het kwaad goede mensen treft’(het bekend geworden boekje van een rabbijn) , maar: Wat is er van Gód waar te nemen in deze onttoverde en gebroken wereld?

Nieuwere exegese maakte mij attent op een z.g. sleutelwoord, bepaalde woorden keren in bijbelse verhalen op beslissende momenten terug en hebben dan kennelijk een bepalende functie. Het zijn kernwoorden waarbij om zo te zeggen bij ons luisteren naar het verhaal een lampje moet gaan branden.

Hier in het boek Ruth is dat het Hebreeuwse woord chèsèd , dat in de gebruikelijke vertalingen meestal wordt weergegeven met liefde of goedertierenheid, maar beter vertaald staat er trouw, of loyaliteit, solidariteit. Naomi prijst haar schoondochters om hun solidariteit, niet alleen Ruth maar ook Orpa, omdat zij haar na het verlies van haar zoon niet in de steek hebben gelaten ( 1: 8), Boaz prijst Ruth wel heel uitbundig na de nacht op de dorsvloer en zegt dat ze met deze daad van solidariteit ( attent maken op de losser en vragen om de plaats in te nemen van de overledene) de eerste ,om haar land en volk inde steek te laten en mee te gaan met Naomi, nog overtroffen heeft (3:10).

Heel bijzonder is dat Naomi de chèsèd, de loyaliteit van haar schoondochters op één lijn stelt met die van…… Gód . Moge, zegt ze, de Heer jullie, loyaliteit en trouw bewijzen, zoals jullie hebben bewezen aan mij. In Ruth (en aanvankelijk ook in Orpa) werd iets zichtbaar van de trouw van Gód ! Ruth als beeld van God, wat blijkt nu?

Wij met ons vragen naar de aanwezigheid van God in die grote en in die kleine mensenwereld van óns : Wáár zijn sporen van zijn presentie ? Niet in grote wonderen, opzienbarende tekenen, die gebeuren in het boekje Ruth ook niet, maar heel subtiel en bijna verborgen soms in de omgang van mensen met elkaar, in de trouw en in rechtvaardig en goed handelen, in opkomen voor de ander. In de motivatie om in het gewone leven te doen wat gedaan moet worden, heel praktisch en dichtbij.

Ruth-Van-Graf-tot-WiegOf in een samenleving waar armen en vreemdelingen mogen delen in wat er is, zoals Ruth aren mag zoeken op het land van Boaz, zoals dat gewoon was in het land Israël. Loyaliteit, elkaar niet laten vallen, dáár begint het, het komen van het koninkrijk, zie het messiaans perspectief als aan het eind van het Boek de naam David valt !. Daar begint het, en wie weet werkt het door in de grotere verbanden, op wereldniveau.

Ik spreek de wens uit dat de komende opvoeringen van de musical Ruth een laaiend enthousiast publiek ten deel mogen vallen. De inzet en de er in gestoken energie verdienen het ten volle. Niet het laatst dat wat het boek vandaag nóg te zeggen heeft onze oren en onze harten en ons samen-leven zal bereiken!

Ds. P.S. Veldhuizen.