Waarom is het bijbelboek Ruth zo populair?

De groep die nu de hele bijbel aan het lezen is, ademde op bij Ruth. Na alle problemen en strijd in Richteren, voor alle problemen en strijd in Samuel… is Ruth een vluchtheuvel. Waarom? Omdat het zo’n mooi verhaal is. Omdat het eens over een vrouw gaat. Omdat het een romantisch verhaal is.

Maar ook: omdat het boek Ruth vertelt hoe God heel dichtbij, in het dagelijkse leven gebeuren kan. God is een groot en ontzagwekkend geheim… Maar in Ruth is die grote geheimzinnige heilige God tegelijk uitermate dichtbij en toegankelijk. Hij is te vinden in het alledaagse leven! Neem bijvoorbeeld die scene als Boaz ten tonele verschijnt, in hoofdstuk 2: 3. Het toeval wilde dat de akker waar Ruth kwam (om aren te lezen) van Boaz was, het familielid van Elimelech.

Na enige tijd kwam Boaz zelf eraan, uit Betlehem. ‘De Heer zij met jullie,’ groette hij de maaiers. ‘De Heer zegen u, groetten zij terug.’ Misschien waren het beleefdheidsfrases, maar toch: Dat groet en zegent elkaar op een doordeweekse morgen, dat is pure liturgie op de werkvloer. Geloof en dagelijks leven, God en mens… in Ruth is het met elkaar verweven.

Waarom is het boek Ruth zo populair? Misschien ook, omdat het raakt aan onze behoefte om in het dagelijkse leven ook zo vertrouwd, vertrouwelijk om te gaan met de heilige God. Hoe dat nu werkt, met die verwevenheid van God en mens in het dagelijkse leven, kunnen we duidelijk in het oog krijgen als we letten op de manier waarop één klein woord in het boekje Ruth wordt gebruikt.

Ik heb het over het Hebreeuwse woordje chèsèd. Chèsèd wordt in de NBG vertaald met goedertierenheid – beetje ouderwets. Pieter Oussoren: vriendschap. Chèsèd wordt ook wel vertaald met: solidariteit. Of: verbondenheid. De NBV vertaald met trouw. – daar houden we het nu maar bij. Chèsèd is meer dan plicht, meer dan een gebod dat van buiten wordt opgelegd (het is rot maar het mot van God). Chèsèd is een door het geloof gevoede en gegroeide houding, die telkens weer opborrelt: als je eenmaal door chèsèd bent geraakt, dan wil je niet anders meer.

We horen het woord chèsèd terug in het woord chassied: rechtvaardige. Chassidiem – is de naam van een joodse stroming die tot in de kleinste dingen… verbondendheid, solidariteit met God wil laten zien.
In het boek Ruth komen we het woord chèsèd driemaal tegen. Allereerst in hoofdstuk 1:8 als Naomi haar schoondochters sterk adviseert om achter te blijven in Moab, terwijl zijzelf terugkeert naar Juda. Dan zegt Naomi tegen Ruth en Orpa:

Moge de Heer jullie trouw (chèsèd) bewijzen,
zoals jullie (chèsèd) hebben bewezen aan de gestorvenen en aan mij.

Het bijzondere is dat Naomi de chèsèd van haar schoondochters Orpa en Ruth op één directe lijn stelt met de chèsèd van God. Op de een of andere manier is er een direct verband tussen de trouw die God aan Orpa en Ruth zal bewijzen, en de trouw die Orpa en Ruth hebben bewezen aan hun overleden mannen, en die ze hebben doorgetrokken door trouw te bewijzen aan Naomi, hun schoonmoeder. (‘Wij gaan met u mee.’)

Waar mensen trouw zijn aan elkaar, daar is God trouw aan mensen. Waar God trouw bewijst aan mensen, daar zijn mensen trouw aan elkaar. Dat werpt de vraag op of het dan zo is dat God mensen gebruikt, misschien zelfs nodig heeft, om gestalte te geven aan zijn chèsèd. Zou het zo kunnen zijn dat wij mensen Gods handen en voeten op aarde zijn? Voor het boekje Ruth geldt: de vraag stellen is haar beantwoorden. Lees meer….