‘Wees niet bang’

“We weten allemaal wel, als je je een beetje verdiept, dat religieuze boeken verschrikkelijk zijn en altijd oproepen tot geweld.” Aldus Jeroen in zijn Late Night Show, kort geleden. Je hebt er over gehoord misschien. Naar aanleiding van deze uitspraak schreef de Amsterdamse ds. Paul Visser een open brief en werd, samen met journalist en presentator Tijs van den Brink, uitgenodigd voor een gesprek, eveneens in het programma Pauw.

Afgelopen woensdagavond zaten ds. Visser en Tijs van den Brink bij Pauw aan tafel, samen met een moslima, Anne Dijk. Op youtube zo terug te kijken. Een moeizaam gesprek, als het al een echt gesprek was. Want de angst en afkeer van religie zit diep, dat bleek die avond wel.

Religie brengt geweld en verdeeldheid, dat is wat mensen vandaag de dag zien en wat ze in de geschiedenis teruglezen. En geef ze eens ongelijk. Triest genoeg is de geschiedenis van christenen niet smetteloos. Er is veel bloed vergoten, door de eeuwen heen, uit naam van God en geloof. Dat geeft mensen vandaag de dag niet al te veel vertrouwen in religie. Eerder het tegendeel. Zeker nu vanuit de radicale islam geweld aan de orde van de dag is, zowel tegen moslims als tegen christenen.

Ik merk dat jonge en oude mensen er angstig van worden. We hopen dat de aanslagen ons voorbijgaan, maar zeker weten doet niemand dat.

Het maakt bang en wantrouwend naar geloof. Naar God ook, denk ik. Bang om ergens toe gedwongen te worden, wat je helemaal niet wilt. Om je vrijheid te verliezen. Angst voor een Woord, een God die boven je uitgaat. Iets dat niet uit jezelf komt, maar bij God vandaan.

Maria is bang. Het is een jonge meid nog, een jaar of 15 misschien. Verloofd met Jozef. In die tijd trouwde men op veel jongere leeftijd dan wij dat gewend zijn. Kinderen waren eerder volwassen, aan het werk, een gezin. Zo ook Maria en Jozef.
En door de dagelijkse dingen heen, kiert er ineens een licht uit de hemel. Als schuift de hemel open en schijnt licht van God op de aarde.

Het licht is de engel Gabriël. Gezonden door God, hij komt vanuit de hemel. En het alledaagse wordt zomaar onderbroken, God komt aan het woord, bij monde van een engel. Prachtig hoe dat gebeurt, ik heb het al zo vaak gelezen en gehoord, maar het kan mij nog altijd treffen. ‘Verheug je, begenadigde!’, of, in een andere vertaling: ‘Gegroet, Maria, je bent begenadigd!’

Zo schudt God haar jonge leven door elkaar, Maria wordt begroet door een engel met een tederheid en een glans, die alles in beweging zet.
En Maria? Ze schrikt. Ze is ontzet. Ze deinst achteruit, stel ik mij zo voor, slaat haar handen voor haar ogen en haar hart bonst. Geschokt staat ze daar, in een hoek van de kamer. Haar gedachten gaan razendsnel. Wat heeft dit te betekenen?

Fascinerend, dat je begroet wordt met vreugde en genade. Maar dat je daar voor terugschrikt. Als God in je leven komt, op welke manier dan ook, dan is dat nooit van-zelf-sprekend. Het brengt je in beroering, het schudt de dingen op. Je had er niet op gerekend. En het is anders, zo anders dan gedacht.

Kun je bang zijn voor genade? Voor wat God geeft? Is het een angst voor het goede, voor wat je terugbrengt bij God? Of ligt het anders, en is het een angst dat je anders moet worden? Dat genade van God zo diep ingrijpt in je leven, dat je weet: ik zal nooit meer dezelfde zijn?

Tegelijk zijn er angsten die een mens een levenlang met zich meedraagt. Vanwege een psychische ziekte, een zwaar beladen verleden, of hoe dan ook. Dat zijn andere angsten dan die van Maria. Een hevige worsteling kan het zijn, om daarmee te moeten leven. Een worsteling met God ook, als je zo verlangt naar bevrijding van de angst, maar er tegelijk dagelijks mee geconfronteerd wordt. Moge God daarin met zijn troost en bescherming nabij zijn.

‘Wees niet bang, Maria.’ Zo spreekt de engel. Zo spreken engelen, tegen Zacharias, tegen Jozef. Je hoeft geen angst te hebben. Voor dat wat van God komt, hoef jij niet bang te zijn. Want Hij komt niet met geweld, niet met een luide stem en dwingende woorden, maar Hij komt met genade, voor bange mensen.

En dan toch, die diepe vrees dat religie alleen maar verwoest, en stuk maakt. De grote angst dat we overweldigd worden door mensen met een vreemd geloof en een onbekende God. Waardoor mensen argwanend zijn naar christenen, naar ons, naar mensen met een ander geloof dan wij.

Genade vinden

En juist die stille, overweldigende, genadige komst van God naar de aarde, breekt alle grote woorden en al het gewelddadige handelen bij de wortel af. Wees niet bang. Zo spreekt de Heer tot ons, door zijn Woord. Door zijn komst.

‘Wees niet bang, want je hebt genade gevonden bij God.’ Genade vinden bij God. Voor Maria betekent dat: uitgekozen door God om een nieuw begin te maken. In haar groeit een nieuwe schepping, Jezus Messias, zoon van de Allerhoogste God. Zo is God ons mensen genadig. In die kleine baby die mens werd als wij, huilde, sliep en hongerig was, zoals elke baby dat is.
Zo laat God zich aan jou zien en engelenwoorden raken ons hart: ‘wees niet bang’.

Als de angst voor het goede van God verdwijnt, dan zie je zijn genade. Want genade bedekt de angst. Later zal Maria zeggen: het is goed Heer, wat U wilt, dat zal gebeuren. De angst keert om in aanbidding, en in bereidheid om Gods weg te gaan. Zo vormt genade je leven om en wijst je een nieuwe richting.

Om het goede van God te verwachten, en gelovig te vertrouwen op Hem die alles opgaf voor ons.
Dan mag je met recht ‘begenadigd’ heten. Een mens, een jongen, een meid, die van God heeft aanvaard wat Hij geeft: zichzelf.

En weet je, dan begroeten wij ook elkaar met die woorden. Hier in de gemeente, en als burgers van dezelfde stad, hetzelfde land. Wij begroeten elkaar ruimhartig en spreken elkaar toe: Wees niet bang!

Christenen zijn niet geroepen om de wereld met geweld te bekeren, of te bezitten. Integendeel! Wij zijn geroepen om getuige te zijn van de genade die God schenkt. Genade die je hart wezenlijk verandert. Mild en liefdevol maakt naar wie je op je pad ontmoet. Omdat God zo mild en liefdevol tot ons komt. In alle kwetsbaarheid en tegelijk zo overweldigend nabij.

Ons leven is niet getooid met grove woorden, met felle radicaliteit. Genade vormt ons om tot zachtmoedige en moedige mensen. Als wij zo getuigen van God, dan klinkt door ons doen en laten heen, wat wij van de engel hebben gehoord: ‘Wees niet bang, je hebt genade gevonden bij God.’

Amen

Zondag 11 december 2016, 18.30 uur
Themadienst ‘Wees niet bang’
P.G.. de Hoeksteen
Ds. Hanneke Ouwerkerk