Woorden van God bewaren in je hart

De dromen

De vrede in het gezin van Jakob ontbreekt volledig. Niet de oudste zoon wordt als eerste nazaat van Jakob genoemd, maar de een na jongste, Jozef. De anderen worden nauwelijks genoemd. Er wordt duidelijk onderscheid gemaakt tussen de kinderen. Jakob heeft de een liever dan de ander. En dat voelen de broers feilloos aan. De toon is gezet.

Jozefs naam betekent ‘toevoegen’, of ‘meer en meer’. Het is het gebed van zijn moeder Rachel, moge Jozef toevoegen aan Israël. Tot een zegen zijn voor Israël. Zijn naam is ook zijn roeping. Prachtig als je zo’n naam ontvangt. En zo is Jozef ook de oogappel van zijn vader, in Jozef ziet hij zijn geliefde Rachel terug. Meer dan van al zijn zonen, houdt hij van Jozef. Maar die zonen minachten en haten Jozef uit de grond van hun hart. En uitgerekend die Jozef, die een kleurige mantel draagt als het gewaad van een koning, droomt grootse dromen.

Over koren dat zich buigt voor hem, en hemellichamen die hem dienen. Het komt de verhoudingen niet ten goede. Haat neemt alle ruimte in, voor vrede is er geen plaats. Jozef roept weerstand en afkeer op. Jaloezie ook, die een eerste aanwijzing is voor wat komen gaat, broers die hun broertje willen vermoorden, doen verdwijnen.

Maar vergis je niet, het gaat hier niet om een verhaal over jaloezie en afgunst tussen broers. Over familieverhoudingen die verstoord raken of over een arrogante puber van 17 jaar die grote dromen droomt.
Nee, Jozef licht in dit verhaal op als een door God uitgekozen mens. Zo kan het gaan. Niet uitgekozen om een machtig man te worden, maar omwille van het welzijn van zijn familie, van zijn volk. Dat staat hier op het spel.
Want verborgen aanwezig in deze geschiedenis, is God zelf. Hij die nauwelijks genoemd wordt, maar die de lijnen trekt en wegen wijst waarlangs onze voeten gaan. God doet Jozef dromen en tilt hem uit boven het leven van alledag. Het is een droom die de werkelijkheid tart, van de oudste als de eerste, en de jongste als de laatste. Maar ook een droom die doet hopen op een nieuwe tijd.

Uitgekozen

Dat wringt vaak voor ons, hoe God voor mensen kiest en hen uittilt boven de anderen uit. Eén mens als eerste, temidden van al die anderen. Dat wringt met ons ideaal van gelijke behandeling, gelijke rechten. Maar God werkt anders. Jozef wordt uitgekozen om Gods weg te gaan, maar die verkiezing is tegelijk een roeping, een zending.

Tot het koningschap geroepen, maar als Jozef zijn droom vertelt, blijkt dat hij er nog maar weinig van begrijpt. Het is geen koningschap van macht en overheersing. Maar dat blijkt pas later. De broers proberen uit alle macht om de droom van Jozef te verijdelen. Het kan en mag geen waarheid worden. Jozefs dromen worden dan ook zwaar beproefd. In de diepte van de put, met een dreigende dood. In verleiding gebracht door een mooie vrouw in het vreemde Egypte. Gebonden in gevangenschap.

En door al die dingen heen, is God in de verborgenheid aanwezig. Niet door zomaar en abrupt in te grijpen met wonderlijke middelen en indrukwekkende daden. Maar zomaar door de dingen die gebeuren, door alles wat het leven brengt, daar door heen gaat God zijn eigen weg.

Als Jozef droomt, dan vrezen de broers dat het om macht gaat. Om een onderdeurtje dat de boventoon wil voeren. Maar het blijkt anders te zijn. In zijn leven leert Jozef dat die droom niet over hem gaat, en over zijn ambities en plannen. Maar om Gods weg met zijn volk, met zijn mensen.
Die beide dromen van Jakob zijn het begin van zijn koningschap, en zijn gericht op het welzijn van zijn volk. Dat blijkt pas jaren en jaren later. Als Jozef onderkoning van Egypte is en een grote hongersnood verijdelt. Zijn broers zullen voor hem buigen, en Jozef spreekt hen van vrede. Zo zal zijn koningschap zijn, dienstbaar aan zijn vader en zijn broers, aan het volk waar hij toebehoort.

En zo leert Jozef het koningschap zoals Jezus dat droeg. Door de vernedering heen, geminacht door de mensen, maar zo koning zijn. Niet om gediend te worden, maar om te dienen. Niet om zelf de hoogste plaats te hebben, maar om brood te delen aan wie hongerig zijn.

Bewaren

Het meest opmerkzaam in deze geschiedenis, blijkt de oudste man te zijn, Jakob. Als Jozef zijn dromen vertelt, bestraft hij hem. Zullen wij, je moeder en ik, ons buigen voor jou? Maar toch, als de broers hun jaloezie tentoonspreiden, vertelt het verhaal ons dat Jakob de woorden van Jozef bewaart.
Hij schuift ze niet zomaar aan de kant, maar neemt ze met zich mee. Hij draagt ze in zijn hart. Weet Jakob vanuit zijn eigen leven God onverwachte wegen kan gaan? Hij wacht op de tijd dat de dromen werkelijkheid worden.

Vaak wordt van jonge mensen gezegd dat ze nog volop dromen en plannen hebben, hoop op nieuwe dingen. Vanavond zien we juist een oude man die de hoop nog niet verloren heeft. Hij is niet cynisch of somber. Maar opmerkzaam. Hij kan wachten op God en op zijn tijd.

Woorden van God bewaren in je hart. Niet zomaar je eigen weg ermee gaan, het zal wel zo zitten of dit betekenen. Maar een ruimte in je hart houden voor wat God zegt. In de Bijbel, in je leven. En vaak is het zo dat er tijd overheen gaat. Een tijd van stilte, van bidden, overpeinzen. Wat heeft dit woord van God te zeggen?
De kerk is daar trouwens een goede plek voor, om te overdenken, te mijmeren, te luisteren naar wat God zegt.
Je maakt dingen in je leven mee, waarvan je je afvraagt, komt dit van God? Wat vertelt het mij over Hem, over Gods weg in mijn leven? En jaren later kijk je terug en zie je hoe lijnen van God door je leven lopen.

Denk je eens in hoe godverlaten het voor Jakob geweest moet zijn, toen zijn zonen terugkwamen met de bebloede mantel van Jozef en het bericht dat hij dood zou zijn. En met in zijn hart die dromen die Jozef droomde. Zo haaks kunnen droom en werkelijkheid op elkaar staan. Dat alles om je heen er op wijst: het is niet waar. Die droom is slechts een droom.

Zo leeft de kerk van de droom dat Christus koning is, en leert Jakob ons om die woorden in ons hart te bewaren. Als alles tegen die droom spreekt, als alle hoop door de werkelijkheid om heen aan stukken wordt geslagen, dan is Jakobs wijsheid onze opdracht. Bewaar het in je hart.

Gods wegen zijn niet onze wegen, Gods tijd is niet onze tijd. Maar door de tijden heen maakt Hij altijd waar wat Hij belooft. Houd moed!

Amen.

Zondag 16 oktober 2016, 18.30 uur
Genesis 37: 1-11
Themadienst ‘Droom of werkelijkheid?’
Ds. Hanneke Ouwerkerk